دانستنیهای گمرك 

تاریخچه گمرك در ایران 

گمرك سابقه‌ای به قدمت تاریخ دارد . البته این ادعا نه اغراق است نه از باب مباهات ، بلكه واقعیت انكارناپذیری است كه در مورد بسیاری از سازمانهای دولتی مانند ارتش و نیروهای دفاعی یا سازمانهایی مانند سازمانهای خدمات شهری و نظایر آن صادق است . بهتر است این مطلب را اینگونه بیان كنیم كه گمرك نیز مانند بسیاری از سازمانها كه هر اجتماع كوچك یا بزرگی در بدو پیدایش به وجود آن نیازمند بوده است ، ایجاد گردیده است و به تدریج كه احتیاجات دیگری مطرح شده سازمان یا سازمانهای جدیدتر در سطح ملی یا بین‌المللی مطابق آنچه امروز شاهد آن هستیم ، به وجود آمده است .
گمرك با ایجاد اولین نیروی دفاعی در كوچكترین مقیاس متصور ، به منظور حفظ قلمرو ملی یك نمونه كوچك از حكومتها ،‌ مانند یك قبیله ، بوجود آمد . اما اینكه این نیروچه نام داشته و یا نامیده می‌شده ، و تشكیلات اداری آن چگونه بوده، به طور مسلم از چندین هزار سال قبل سابقه چندان مستندی وجود ندارد ، ولی قراین نشان می‌دهد هركجا مبادله بازرگانی بوده این تشكیلات یا به طور كلی گمرك وجود داشته است .
با توجه به قراین و شواهد تاریخی كه دلالت بر تمدن قوم ماد و حكومت این قوم بر سرزمین ایران آن روزگار دارد ، می‌توان ادعا كرد كه بطور قطع مقررات گمركی و گمرك به شكلی درزمان مادها وجود داشته است . همین طور در زمان سلسله هخامنشی ، در سرزمین وسیع ایران كه از شرق هندوستان تا غربی‌ترین نقطه در مصر آن زمان ، و در شمال و جنوب نیز ادامه داشته ، مبادلات بازرگانی از زمان مادها رونق بیشتری داشته و چنین تشكیلاتی نیز دایر بوده است .
در زمان اشكانیان گمرك به صورت اداره‌ای منظم فعالیت داشته و كلیه اجناس وارده و صادره ثبت می‌شده است و اهمیت قضیه در این است كه حقوق و عوارض گمركی فقط از كالاهای وارداتی اخذ می‌شده است كه خود نشان دهنده این است كه دولت در حفظ و حمایت مصنوعات داخلی در آن زمان كوشا بوده است .
از دوره ساسانیان اطلاعاتی در مورد وجود گمرك و حقوق و عوارض گمركی و نحوه دریافت آن نمی‌توان بدست آورد ، ولی مواردیكه مورد مداقه قرار می‌گیرد نشان دهنده این است كه نباید عنوان كرد كه در آن زمان امور گمركی وجود نداشته است ، زیرا وجود ادارات منظم گمركی و دفاتر گمركی در سلسله اشكانیان محرز بوده است و با توجه به اینكه ساسانیان وارث حكومت اشكانیان می‌باشند نمی‌توان مدعی شد كه این منبع درآمد را نادیده گرفته‌اند . نكته دیگر در مورد وجود گمرك و گرفتن حقوق و عوارض گمركی در زمان ساسانیان در رابطه با همكاری و مبادله دولت ایران با دولت روم می‌باشد كه طبق اطلاعات دقیقی كه دردست است، دولت روم از كالاهای وارداتی و صادراتی خود حقوق و عوارض دریافت می‌كرده است .
مورد دیگری كه می‌توان در اثبات وجود گمرك در دوره ساسانیان به آن اشاره داشت عبارتست ازاینكه دردوره قبل از اسلام در كشور عربستان عشر مال‌التجاره تاجران را به صورت حقوق گمركی دریافت می‌كرده‌اند و از عقل سلیم به دور می‌باشد كه كشور ایران كه با عربستان روابط بازرگانی داشته و این مبلغ را پرداخت می‌كرده است ، مبالغی را از ورود كالا به كشور دریافت نمی‌كرده است . به هر حال با نتیجه گیری از مطالب فوق این نكته روشن می‌شود كه گمرك باید به صورتهایی تقریبا كاملتر از سلسله اشكانیان وجود داشته باشد . از این رهگذر اگر عبور كنیم به دوره بعد از اسلام خواهیم رسید كه نظام ساسانیان درهم شكسته شد و مسلمین بر ایران مسلط گردیدند . به علت فقدان اطلاعات كافی درمورد حقوق گمركی ایران همان قوانین دوره ساسانیان را ابقاء نمودند افراد ایرانی را هم به منصبهای ادارات گمركی برگزیدند .
در مورد قوانین و مقررات گمركی هم در ایران بعد از اسلام اطلاعات ناكافی می‌باشد ولی تاریخ اشاره‌ای به وضع قوانین گمركی از طرف خلیفه ثانی عمر بن خطاب می‌كند .
حقوق گمركی كه عمر وضع كرد به سه دسته قابل تقسیم می‌باشد :
  • 1 – حقوق گمركی كه باید از یهودیها و نصاریها دریافت گردد ، معادل یك درهم از هر 20 درهم بود (5% ارزش كالا) .
  • 2 – حقوق گمركی كه از خود مسلمانان باید دریافت می‌شد از هر 40 درهم یك درهم بود (5/2%ارزش كالا) .
  • 3 – اخذ حقوق گمركی از اعرابی كه زیرنظر حكومت اسلامی اداره نمی‌شدند عبارت بود از هر 10 درهم یك درهم (10% ارزش كالا) .
درآن زمان مال التجاره تجار از نظر داخلی از حقوق گمركی معاف بوده است . بعد از آن حكومت خلفا به پایان رسد حكومت بنی‌امیه یكسری قوانین مربوط به گمرك را پیاده كرد از آن جمله اعشار كشتی‌ها بوده كه ده یك مال التجاره كشتی‌ها را به صورت عینی یا نقدی می‌گرفته‌اند . درزمان خلفای عباسی بواسطه افزایش تجارت میزان این نوع حقوق گمركی افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد ، به طوری كه كالاهای مورد معامله در داخل كشور هم شامل حقوق گمركی می‌گردیده است .
این وضع همچنان ادامه می‌یابد و به علت عدم ثبات سیاسی كشور و نزاع و كشمكش و روی كار آمدن متناوب چند سلسله از جمله طاهریان ، صفاریان ، سامانیان ، غزنویان و سلجوقیان این وضعیت حالت اسفناك‌تری به خود می‌گیرد، به طوریكه در زمان سلجوقیان بعضی از احكام در چهار سوقها و بازارها نیزاز اجناس و كالاها وجوهی را دریافت می‌كرده اند .
در زمان چنگیزخان ، وی مصمم شد كه راهها را امن نماید و حافظانی به نام ((قراقچیان)) بر سر راهها نهد و قرار بر آن شد كه از امتعه تاجرین مقداری كه لایق خان باشد به وی داده شود . بعد از افزایش روز افزون قدرت حكومت چنگیز و به دست گیری كشورهای متفاوت به دست اولادان او مأمورینی به اسم ((تتقاول)) در راهها گذارده شد كه مأمور وصول حقوق و عوارض گمركی بوده‌اند . در آن زمان مال التجاره تجار در بین راه مورد حمله دزدان قرار می‌گرفت ولی این حمله‌ها به مراتب اثر زیان آور كمتری نسبت به حقوق و عوارضی كه تتفاولها دریافت می‌كردند ، بوده است . غازان خان بعدا دزدان را تا حدزیادی از بین بردومیزان تقریبا متعادلی از نظر عوارض گمركی در نظر گرفت.
در دوران صفویه ، شاه عباس پس از اینكه توانست ارتشی منظم و قوی برای خود تدارك ببیند شروع به اصلاحات داخلی كرده و به امور مالی و گمركی ایران سر و سامان بخشید و دفاتر منظم ورود و خروج كالا را تنظیم و خزانه مركزی را به نحو كاملتری پایه‌ریزی نمود . او شروع به بسط و توسعه تجارت خارجی نمود .
در دوران صفویه در رابطه با سرقت مال التجاره افراد هم تضمین‌هایی ایجاد شده بود كه اگر تاجری كالایش به سرقت برود حاكم آن منطقه باید برحسب اسناد و مدارك موجود در نزد تاجر غرامت كالا را بپردازد و در یافتن كالای مسروقه خیلی تلاش می‌نمودند و از اینكه خبر این سرقت به گوش شاه برسد واقعا بیمناك بودند . در زما صفویه طبق اطلاعات موثق می‌توان اظهارنمود كه در بندرعباس و بندرلنگه ، و جزیره هرمز ادارات گمركی وجود داشته است .
در دوران زندیه از نظر درآمدی ، ایران وضعیت مناسبی داشته است ولی یكی از مهمترین اقدامات درمورد آزادی بازرگانی اروپائیان در ایران در همین دوره و به دست كریم خان زند به مرحله اجرا درآمده است . وی در فرمانی به سال 1176 هجری قمری مطابق با 1762 میلادی چنین بیان داشته است : ((بر همه اجناس كه انگلیسی‌ها از راه بوشهر یا هر بندر دیگر خلیج وارد و صادر می‌كنند عوارض تعلق نخواهد گرفت … و می‌توانند اجناس خود را بدون حقوق گمركی به همه نقاط ایران بفرستند . آنچه در خود بوشهر یا جای دیگر می‌فروشند ، شیخ یا حاكم می‌تواند فقط 30% از تجار حق صدور وصول كند و هیچ ملت دیگر اروپایی یا سایر افراد مگر كمپانی انگلیسی حق ندارد اجناس پشمی به هیچ یك از بنادر خلیج وارد كنند … و از این پس در برابر كالاهایی كه از روسیه به ایران می‌برند و خریدهایی كه در برابر آنها با ایرانیان و دیگران می‌كنند و آنچه در آنجا می‌خرند و مبادله می‌كنند گمرك ندهند … و نیز اگر اتباع روسیه بخواهند از قلمرو كشور ایران برای كارهای بازرگانی به هندوستان یا كشورهای دیگر بروند ، در عبور و مرور ایشان چه از راه خشكی و چه از راه دریا گمركی گرفته نخواهد شد و هیچگونه عوارضی به دولت ایران نخواهند داد …))
در دوران قاجار مهمترین عهدنامه‌ای كه با یكی از همسایگان یعنی روسیه منعقد شد استقلال گمركی ایران را خدشه‌دار نمود و علت این قرارداد جنگی بود كه مابین ایران و روسیه درگرفت و در تاریخ 29 شوال 1228 مطابق با اكتبر 1813 در قریه گلستان عهدنامه صلح امضاء شد . در فصل نهم عهدنامه مذكور مقرر گردیده كه از مال‌التجاره مملكتین صدی پنج قیمت مال التجاره اخذ گردد . این تعهد اگر چه اختیار دولت ایران را در تغییر و تبدیل میزان حقوق گمركی واردات و صادرات سلب می‌نمود ولی تا حدودی می‌توان به این موضوع كه این قرارداد حالت دو جانبه داشته است امیدوار بود، چون ازدیاد حقوق گمركی از طرف روسیه لازمه‌اش جلب رضایت دولت ایران بوده است و از طرف دیگر بدون اطلاع دولت ایران كم و اضافه كردن حقوق و تعرفه‌های گمركی باعث بی‌اثر شدن مفاد این عهدنامه می‌گردیده است ، ولی از ضربه‌‌ زدنهای این عهدنامه نمی‌توان به هیچ عنوان چشم پوشید مثلا اخذ صدی پنج از مال التجاره در مورد تمام كالاها یكسان بوده و خود یك عامل در جهت اعمال نابرابری كالاهای وارداتی و صادراتی می‌باشد زیرا برای كالاهای ضروری و تجملاتی هیچ گونه حد و مرزی مشخص نشده بود و هر دو تابع این قانون می‌شده‌اند .
بعد از ده سال ازعهدنامه گلستان ، در تاریخ 1238 عهدنامه‌ای فیمابین دولتین ایران و عثمانی بسته شد . در ماده دوم آن مقرر گردیده است كه از مال التجاره ایران و عثمانی زیاده بر حقوق گمركی چیزی مطالبه نشود .
در سال 1243 هجری قمری مطابق با 1828 میلادی عهدنامه صلحی ما بین ایران و روسیه در قریه تركمنچای نزدیكی میانج منعقد گردید . به موجب فصل دهم عهدنامه مزبور قرار شد كه برای استقرار روابط تجاری بین دو مملكت مقاوله نامه علیحده منعقد گردد . در همان روز و تاریخ ، عهدنامه تجاری تدوین و امضاء شد كه مفهوم فصل سوم آن از این قرار است : ((كلیه اجناس و مال التجاره مورد معامله بین دو كشور همان صدی پنج ارزش مال التجاره دریافت می‌گردد.))
در تاریخ 1246 هجری فرمانی از طرف فتحعلی شاه صادر گردید كه به موجب آن حقوق گمركی در تمام سرحدهای مملكت در موقع ورود و خروج مال التجاره صدی پنج قیمت امتعه و اجناس تجارتی معین شده است . در حقیقت می‌توان گفت كه رژیم معاهده تركمنچای را عمومیت داده و به جاری تعرفه عمومی قرار داده است و این اولین فرمانی است ك درخصوص تعرفه گمركی در زمان قاجاریه صادر گردیده است .
در سال 1315 هجری سه نفر بلژیكی به خدمت در گمرك ایران دعوت شدند . یكی از این سه نفر ژوزف نوز معروف بود .
نوز در سال 1316 مشغول مطالعات شده و در سال 1317 رسم اجاره گمرك را برانداخته و در تاریخ 18 ذی‌الحجه 1318 نیز فرمان الغای عوارض داخلی را از جانب شاه صادر نمود . نوز در همین ایام شروع به تشكیلات جدید گمرك نمود و وزیر پست گردید .
در ایران همانطوریكه ذكر آن رفت از قدیم‌الایام تشكیلات گمركی وجود داشته است .در زمان قاجاریه مانند صفویه ادارات گمرك مرتبا صورتحسابهای خود را در دو نسخه به‌اداره مركزی مالیه ارسال می‌داشته‌اند. در زمان ناصرالدین شاه كه وزراء انتخاب شدند ، رئیس كل گمرك ایران را نیز وزیر گفتند ، مثل اینكه امین السلطان وزیر كل گمرك بوده است .
آخرین وزیر گمركی ایران هم نوز بلژیكی است چون بعد از اعلان مشروطیت گمرك جزء مالیه مملكت قرار گرفته است .
رفته رفته ، تشكیلات گمركی در تمام نقاط مرزی كشور بسط و توسعه یافت و نوز رئیس مستشاران بلژیكی كه شخصی مدبر و فعال بود ، به طرز شایسته گمركات ایران را اداره می‌نمود .
خلاصه اینكه مستشاران بلژیكی قریب مدت 36 سال در ایران به خدمت اشتغال داشتند و در این مدت سه تعرفه گمركی تنظیم و برای وصول حقوق و عوارض گمركی به مورد اجراء گذارده شد .
پس از خاتمه خدمت مستشاران بلژیكی و عزیمت آنان از ایران و واگذاری اداره گمرك به مأمورین ایرانی بنا به مقتضیات زمان و سیاست مالی و اقتصادی دولت، تعرفه گمركی چند بار تغییر پیدا كرد: یكدفعه به موجب قانون 31 اردیبهشت 1315 تعرفه جدیدی به مورد اجرا گذاشته شد كه 90% آن از روی وزن و تحت 1216 شماره تدوین و تا سال 1320 مآخذ وصول حقوق و عوارض گمركی بود .
سپس تعرفه‌ای براساس تعرفه جامعه ملل سابق تنظیم شد كه در 22 تیرماه 1330 به موقع اجرا گذاشته شد و از تمام تعرفه‌های قبلی مفصل تر و شامل 22 فصل و 2204 ردیف بوده است . تعرفه مذكور نیز در سال 1329 تغییر یافت و اصلاحاتی در آن بع عمل آمد و تا سال 1332 تدریجا مورد اصلاحات مجددی قرار گرفت ، آخرین تعرفه گمركی در حال اجرا در این دوره ، تعرفه مصوب 6 تیرماه 1334 بوده است .
قانون تعرفه و آئین نامه آن در سال 1337 براساس تعرفه ژنو به تصویب رسید كه تا سال 1351 اجرا می‌شد .
در سال 1350 قانون امور گمركی به تصویب رسید كه براساس بروكسل تنظیم گردیده و آئین نامه اجرایی آن در سال 1351 به تصویب رسید .
در سالهای بعد از 1351 براساس نیاز به سازگاری مواد و مفاد قانون امور گمركی و آئین نامه اجرایی كه با روند اقتصادی ، اداری و سیاسی كشور اصلاحاتی به شرح موجود در قانون امور گمركی و آئین نامه اجرایی آن به عمل آمد كه این اصلاحات به صورت زیر نویس در صفحات مرتبط به مواد اصلاح شده درج و به چاپ رسیده است .

ساختار تشكیلاتی گمرك جمهوری اسلامی ایران 

سازمان گمرك ایران ، از یك ستاد مركزی و 10 حوزه نظارت تشكیل گردیده است . رئیس كل گمرك كه سمت معاونت وزیر امور اقتصادی و دارائی را دارا می‌باشد ، بالاترین مقام گمرك ایران است . ستاد مركزی كه بر مناطق ده گانه و گمركات اجرائی مستقر در تهران سرپرستی و نظارت دارد از حوزه ریاست كل و چهار معاونت ، تشكیل گردیده است . حوزه های نظارت ده گانه در مناطق مختلف كشور ، بر گمركات اجرائی نظارت دارند . در تهران گمركات مهرآباد ، شهریار، غرب ، جنوب تهران ، امانات پستی و نمایشگاه زیرنظر ستاد مركزی فعالیت می‌كنند .
تعداد گمركات اجرائی كشور كه در تهران و شهرستانها و اقصی نقاط مرزی و بعضی از جزایر خلیج فارس و بازارچه‌های مرزی كشور مستقر هستند ، مشتمل بر 129 واحد است .
ستاد مركزی گمرك ایران متشكل از واحدهائی است كه نقش هدایت كننده و هماهنگ سازی حوزه های نظارت و گمركات كشور را برعهده دارند و حسب مورد ، به ابلاغ مقررات ، دستورالعملها و مصوبات و سایر اقداماتی كه جهت اجرا لازم است اعلام شود ، اقدام می‌نماید و یا به رسیدگی و اعلام نظر نهائی در مورد سئوالات یااختلافاتی می‌پردازد كه ازطرف گمركات كشور ، استعلام شده‌اند. بدین منظور اداره كل حراست ، اداره كل هماهنگی امور مناطق ، دفتر روابط عمومی و بین‌الملل ، اداره كل بازرسی و كمیسیون رسیدگی به حل اختلافات گمركی تحت نظارت رئیس كل انجام وظیفه می‌نمایند .
معاونتهای چهارگانه گمرك ایران مشتمل بر ادارات كل و دفاتری به شرح ذیل می‌باشند:
  • معاونت امور گمركی مشتمل است بر دفاتر امور واردات – امور صادرات – اداره كل تعیین ارزش و تعرفه .
  • معاونت حقوقی مشتمل بر اداره كل نظارت بر ترانزیت – اداره كل بازبینی و دفتر حقوقی و قضایی می‌باشد .
  • معاونت اداری و مالی شامل ادارات كل خدمات و تداركات - اموراداری – امور مالی و دفاتر ساختمان و طرحهای عمرانی – تشكیلات و بودجه است .
  • معاونت طرح و برنامه متشكل است از دفتر برنامه ریزی و بهبود سیستمهای گمركی – دفتر آمار و خدمات ماشینی ، دفتر آموزش و تحقیقات و نیز پروژه ملی اتوماسیون گمركی (نگار) است .

نقش و وظایف گمرک 

گمرك ایران بعنوان مرزبان اقتصادی كشور ، نقش مهمی در وصول درآمدهای دولت و همچنین اجرای سیاست ها و خط مشی‌های اقتصادی – بازرگانی كشور دارد .
اعمال سیاستهای اقتصادی دولت در زمینه بازرگانی خارجی از قبیل حمایت از تولیدات داخلی ، كنترل ارز ، كنترل الگوی مصرف ، انتقاد دانش فنی و غیره از جمله وظایفی است كه انجام آن بعهده گمرك جمهوری اسلامی ایران است . در این راستا اجرای مقررات صادرات و واردات ، تشخیص و اخذ حقوق و عوارض گمركی و سود بازرگانی ، مبارزه با قاچاق ، نظارت بر ترانزیت ، پردازش و انتشار آمار بازرگانی خارجی از جمله وظایف كلی گمرك محسوب می‌گردد .
تحویل گرفتن كالاهای وارداتی ، صادراتی و مسافری از طریق زمینی ، دریایی و هوائی ، نگهداری و حفاظت آنها در انبارها و اماكن گمركی و نظارت بر تحویل و تحول كالاهای مزبور تا انجام تشریفات قانونی و ترخیص آن توسط صاحب كالا ، یا نماینده قانونی وی و همچنین نظارت بر سلامت كالاهای ورودی وخروجی از طریق اعمال مقررات قرنطینه ، بهداشت و استاندارد و نیز ممانعت از ورود كالاهای ممنوعه شرعی و قانونی و كالاهائی كه در تعارض با فرهنگ و شئون ملی است ، از جمله اموری است كه مسئولیت انجام آن بر عهده گمرك است .
نظارت های گمركی بر كالاهای وارداتی بمنظور اعمال محدودیتها و مقررات بهداشتی و استانداردهای ملی و نیز كنترل محل ساخت یا خواص و مشخصات اصلی كالاهای مصرفی وارداتی بمنظور حمایت از مصرف كنندگان و جلوگیری از اغفال آنها از جمله مسئولیتهائی است كه گمرك عهده دار انجام آن است .

تعریف گمرک 

واژه گمرك كه معادل آن در زبان انگلیسی CUSTOMS و در زبان فرانسه DOUANE می‌باشد و بنابر قول مشهور محققین و مورخین ، مشتق از كلمه لاتین COMMERCIUM به معنی تجارت و مبادله كالا بوده كه خود این كلمه مشتق از ریشه یونانی CUMMERX (كومركس) به معنی حقوق متعلق به كالا و مال التجاره می‌باشد .
و در زبان تركی به شكل واژه KUMRUK (كومروك) یا GUMRUK رواج یافته است .
این‌واژه بعدها دردوران صفویه به واسطه همجواری ایران‌با تركیه دركشورما نیز متداول شده است.

تعریف گمرك به عنوان یك اصطلاح بین المللی 

شورای همكاری گمركی ، گمرك را چنین تعریف نموده است:
((گمرك سازمانی است دولتی كه مسئول اجرای قانون گمرك و وصول حقوق و عوارض ورودی و صدوری وهمچنین واردات،ترانزیت و صادرات كالامی باشد .))
این اصطلاح به هریك از قسمتهای سازمان گمرك و یا ادارات اصلی یا تابعه آن نیز اطلاق می‌شود مثلا درمورد مامورین گمرك ، حقوق و عوارض ورودی و صدوری و كنترل واردات یا صادرات یا هر امر دیگری كه در حدود عملیات گمركی باشد نیز به كار می‌رود مثل : مامور گمرك ، حقوق گمركی ، اداره گمرك و اظهارنامه گمركی .
با توجه به تعاریف به عمل آمده می‌توان گفت گمرك سازمانی است مالی و اقتصادی كه از دیر زمان در كشورها وجود داشته و در هر زمان بنا به مقتضیات زمان و خواست حكومتها شكل و سازمانی خاص به خود گرفته است تا به صورت فعلی درآمده است .
گمرك به طور قانونی نقش تطبیق واردات و صادرات را با مقررات وضع شده برای واردات و صادرات دارد . بنابراین در ورود یا صدور كالا نقش گمرك آن است كه :
  • 1 ـ الزامات قانونی در ورود و صدور كالا توسط واردكنندگان یا صادركنندگان رعایت شود .
  • 2 – محدودیت ها و ممنوعیت های وضع شده مراعات شود .
  • 3 – معافیت ها و تخفیف های توصیه شده به موجب قانون در صورت تطبیق مشخصات كالا ، به وارد یا صادر كننده داده شود .
  • 4 – حقوق و عوارضی را كه وضع شده است ، به طور صحیح وصول نماید .

بخش اول: صادرات 

صادرات 

صادرات غیرنفتی همواره از مهمترین مسایل موردنظر دست اندكاران و سیاستگزاران اقتصادی و بازرگانی جمهوری اسلامی ایران بوده و توجه خاص در برنامه های اول و دوم و سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی كشور را معطوف به خود داشته است. لذا ایجاد تسهیلات درزمینه های صادرات موجب تحرك در مكانیزم تجارت خارجی و نقش مؤثر در رشد تولید ناخالص ملی خواهد داشت. گمرك ایران ضمن توجه به این مهم و به روز رساندن تشریفات گمركی كالاهای صادراتی اقدام به اتخاذ شیوه های مناسب برای تسریع و تسهیل در صدور كالا و اختصاص برخی گمركات كشور به امر صادرات نموده است.

تعریف صادرات 

صادرات در لغت به معنای انتقال كالا یا ارسال و فرستادن كالا از جایی به جای دیگر چه در داخل كشور و یا از داخل به خارج كشور،‌ كه در این مجموعه منظور از صادرات خروج كالا از قلمرو گمركی كشور موردنظر است.

صادرکننده 

به هر شخص حقیقی و یا حقوقی كه دارای كارت بازرگانی و یا مجوز وزارت بازرگانی بوده و اقدام به صدور كالا نماید صادركننده اطلاق میشود.
صادرات از نظر خروج كالا از كشور به دو دسته تقسیم میشود :
   1. صادرات قطعی
   2. صادرات موقت

صادرات قطعی 

صادرات قطعی عبارتست از ارسال كالا به خارج از قلمرو گمركی كشور به منظور فروش یا مصرف در كشورهای خارجی ،‌صادرات قطعی از پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض و مالیات معاف می باشد ولیكن مشمول هزینه های گمركی است.

هزینه های گمركی 

هزینه های گمركی وجوهی است كه میزان و شرایط آن با تصویب هیئت وزیران برای تخلیه و بارگیری ، انبارداری ، آزمایش و تعرفه بندی ، بدرقه كالا و خدمات فوق العاده تعیین میشود. كالای صادراتی از پرداخت هفتاد و پنج درصد هزینه بار بری و تخلیه و بارگیری و انبارداری معاف است. كالای كابوتاژی در گمرك مبدأ هزینه باربری را به مأخذ معین برای كالای صادراتی و در گمرك مقصد به مأخذ باربری كالای وارداتی خواهد پرداخت. ارائه گواهی پرداخت بهره مالكانه برای صدور محصولات فرعی جنگلی و مرتعی از سازمان جنگلها و مراتع كشور وزارت جهاد كشاورزی و ارائه گواهی پرداخت مابه التفاوت از سازمان حمایت مصرف كنندگان و تولیدكنندگان وزارت بازرگانی برای اقلام صادراتی مشمول ضروری می باشد.

بیمه كالای صادراتی 

گمرك ایران مكلف است كالای موجود در گمرك و بین راهی ترانزیت داخلی اداری را از هنگام تحویل گرفتن تا زمان تحویل دادن به صاحب آن یا نماینده او در مقابل خطرات ناشی از آتش سوزی،‌انفجار ، اشتعال بیمه كرده و حق بیمه متعلق را در موقع ترخیص از صاحبان كالا وصول كند . در صورتیكه كالای تحویل به گمرك در مقابل خطرات یاد شده به موجب بیمه نامه معتبر بیمه بوده و در موقع ورود كالا و تحویل به گمرك یك نسخه معتبر از بیمه نامه به گمرك مربوط تسلیم شده باشد تا زمانی كه بیمه نامه مزبور دارای اعتبار بوده و مدت آن منقضی نشده باشد حق بیمه دریافت نخواهد شد. تشریفات گمركی صادرات كالایی كه در گمرك توقف نداشته و قبض انبار برای آن صادر نشده و بصورت حمل یكسره ترخیص میشود. در صورت تقاضای ذینفع بدون اخذ بیمه نامه یا هزینه بیمه حمل بلامانع است. ارزش كالا برای دریافت حق بیمه در مورد صادرات ارزش فوب كالای صادراتی می باشد كه با توجه به برابری ارز با ریال ملاك محاسبه و دریافت حق بیمه و پرداخت غرامت به صاحب كالا می باشد. حق بیمه كالاهای صادراتی برای هر ماه 55% در هزار ارزش كالا می باشد. بیمه صادرات اختیاری است و صادركننده می تواند كالای صادراتی خود را نزد هر شركت بیمه كه مایل باشد بیمه نماید.

تشریفات صادراتی قطعی 

برای صدور كالا از كشور قبل از هر چیز تهیه مدارك و اخذ مجوزهایی لازم است. صادركننده كالا باید با در دست داشتن این اسناد و مدارك به گمرك محل صدور كالا مراجعه نماید. اسنادی كه برای مراجعه به گمرك لازم است :
  • 1. كارت بازرگانی صادركننده
  • 2. مجوز صدور (حسب مورد)چ
  • 3. صورت عدلبندی
  • 4. گواهی بهداشت (حسب مورد درخواست خریداران)
  • 5. گواهی قرنطینه دامی و نباتی (حسب مورد درخواست خریداران)
  • 6. گواهی استاندارد (حسب مورد)
  • 7. معرفینامه یا وكالتنامه اظهاركننده كالا به گمرك
تبصره – رعایت تبصره یك ماده 14 قانون امور گمركی مبنی بر گواهی مقام صلاحیتدار (دفتر اسناد رسمی) درخصوص امضاء واگذارنده قبوض انبار و اسناد حمل هنگامی كه كالای صادراتی در گمرك واگذار میشود ضروری بوده و ضمیمه اظهارنامه می گردد.

صادركننده كالا پس از تهیه مدارك لازم، می بایست كالا را به گمرك محل صدور حمل و پس از صدور قبض انبار، اظهارنامه صادراتی را در چهارنسخه تنظیم و تسلیم گمرك نماید كه یك نسخه آن به منزله پروانه صادرات محسوب می گردد. در مواردی با تقاضای صاحب كالا و موافقت گمرك، عملیات ارزیابی و انجام تشریفات گمركی كالای صادراتی را می توان در خارج از اماكن گمركی انجام داد.

تبصره 1 – صدور قبض انبار برای كالای حمل یكسره صادراتی كه با وسیله نقلیه وارد اماكن گمركی شده و همان روز قبل از پایان وقت اداری تشریفات گمركی آن به اتمام رسیده و از گمرك خارج میشوند ضرورت نداشته و در این رابطه تأیید مقدار و تعداد كالا توسط ارزیاب مربوطه كافی می باشد. در صورتیكه كالا بیش از یك روز در گمرك بماند صدرو قبض انبار ضروری است.

تبصره 2 – درخصوص صادرات میوه و تره بار چنانچه وزن كالا با وزن اظهاری تا 10% اختلاف داشته باشد پذیرش وزن اظهاری بالامانع است.

تبصره 3 – در مورد صادركنندگان خوشنام كه نام آنها از طریق اتحادیه صادركنندگان كتبأ معرفی شده است به استثناء صادرات كالای نساجی از قبیل پوشاك، فرآورده های چرمی ، كف پوش ، پارچه و ... مرحله رؤیت كالا حذف می گردد. بدیهی است در صورت لزوم به طور اتفاقی از بعضی از آنها رؤیت به عمل خواهد آمد.

تبصره 4 – به منظور تسریع در انجام تشریفات ترخیص كالاهای صادراتی نیازی به كنترل اظهارنامه ها در واحدهای درب خروج و اطالعات انبارها ملاحظه نمیشود و مراجعه صادركنندگان به واحدهای مورد اشاره از مراحل تشریفات صدور حذف میشود.

تنظیم اظهارنامه كالای صادراتی 

اظهارنامه كالای صادراتی متضمن اطلاعاتی به شرح ذیل است :
  • 1. مشخصات صادركننده كالا
  • 2. مشخصات اظهاركننده كالا
  • 3. مشخصات خریدار
  • 4. كشور محل صدور
  • 5. كشور مبدأ
  • 6. شرایط معامله
  • 7. مشخصات وسیله حمل و مبدأ بارگیری
  • 8. مشخصات كالا از نظر نوع، تعرفه ، وزن ، تعداد یامقدار و ارزش صادراتی
  • 9. مشخصات محموله (بسته ها ، نوع بسته ،‌مقدار، علامت ، وزن با ظرف)
  • 10. ریز اقلام هزینه های گمرك
  • 11. نام گمرك محل تسلیم اظهارنامه و شماره و مشخصات ثبت اظهرانامه در دفتر گمرك
  • 12. محل برای مهر و امضاء‌و تأیید گمرك و مقامات گمرك
پس از تكمیل اظهارنامه، اظهارنامه و مدارك ضمیمه آن به قسمت احراز هویت گمرك تسلیم می گردد.
   تبصره – صادركنندگانی كه تحت پوشش بیمه ای صندوق ضمانت صادرات ایران قرار دارند جهت وصول خود به هنگام عدم پرداخت وجه كالا از سوی خریدار خارجی نیاز به درج مشخصات كامل خریدار یا نام ترخیص كننده كالا در گمرك كشور ورودی دارند.

احراز هویت 

دایره احراز هویت به موارد ذیل رسیدگی می نماید :
   1. صحت اسناد و مدارك تسلیمی
   2. صحت مندرجات از لحاظ نوع و تعرفه كالا و ارزش اظهار شده با اسناد
   3. صلاحیت صادر كننده

دفتر ژورنال 

بعد از رسیدگی دایره احراز هویت ، صادركننده كالا می بایستی وجوه متعلقه (هزینه های گمركی) را پس از واریز به بانك واخذ قبض مربوطه به قسمت ژورنال ارائه نماید.

ارزیابی 

بعد از واریز وجوه متعلقه ، اظهارنامه به دایره ارزیابی ارسال و بعد از تعیین ارزیاب كالا مورد ارزیابی قرار می گیرد. بعد از بازدید محتویات بسته ها و تطبیق آن از لحاظ نوع ، تعداد، ارزش و سایر اطلاعات موردنیاز چنانچه ایرادی مشاهده نشود، اظهارنامه امضاء ومهر شده و نسخه ای از اظهارنامه بعنوان پروانه صادراتی به صاحب كالا تحویل میشود تا نسبت به صدور كالا اقدام نماید.
  • 1. رعایت بند 8 ماده 101 ا.ق.ا.گ در خصوص لاك و مهر اظهارنامه های صادراتی و رعایت ماده 109 آیین نامه آ.ق.ا.گ در مورد الصاق نمونه های كالا و كاتالوگ به اظهارنامه ها خصوصأ اظهارنامه های مربوط به كالاهای ورود موقت و صادرات از محل ورود موقت موضوع ماده 12 قانون م.ص.و و متقاضیان استرداد موضوع ماده 14 قانون م.ص.و ضروری است.
  • 2. رعایت مفاد مادتین 107 و 108 آیین نامه آ.ق.ا.گ درخصوص ارزیابی دقیق، ظهرنویسی اظهارنامه و ثبت مشخصات كامل كالای ارزیابی شده و ارزیابان از درج عبارت كلی (مطابق لیست عدل بندی مخصوصأ در مورد اظهارنامه های فرش9 ضروری می باشد.
  • 3. رعایت مفاد ماده 118 آیین نامه ا.ق.ا.گ مبنی بر حفظ و نگهداری اظهارنامه پس از تسلیم آن به گمرك
  • 4. توجه به ارزش اظهار شده در مقایسه با ارزشهای ابلاغی گمرك ایران و دقت در صحت وزن محموله
  • 5. هنگام قبول اظهارنامه صادراتی، نوع صادرات شامل
    • الف – صادرات عام
    • ب – مورد استفاده جهت تسویه موقت موضوع ماده 12 ق.م.ص و با قید شماره پروانه ورود موقت
    • ج – مورد استفاده جهت استرداد حقوق گمركی و سود بازرگانی موضوع ماده 14 ق.م.ص و با قید شماره پروانه ورودی در خانه 44 اظهارنامه درج گردد.

پیمان نامه ارزی 

فرمی است كه صادركننده هنگام صدور كالا از كشور جهت تعهد فروش ارز حاصل از صادرات به بانكهای مجاز با اطلاع گمرك به بانك تسلیم می كند. از تاریخ 1/1/81 به موجب مصوبه شورای عالی توسعه صادرات غیرنفتی صادرات كلیه كالاها و خدمات از سپردن هرگونه پیمان و تعهدنامه ارزی معاف می باشند.
  • 1. ثبت آمار صادرات غیرنفتی كشور براساس اظهارنامه صادركنندگان و ارزشیابی و تأیید گمرك وفق قانون امور گمركی صورت می پذیرد.
  • 2. صادركنندگانی می توانند از جوایز و تشویقهای مقرر در امر صادرات استفاده كنند كه ارز حاصل از صادرات خود را به شبكه بانكی كشور واریز نموده و یا از محل صادرات نسبت به واردات كالا طبق مقررات اقدام نموده باشند.
  • 3. كلیه صادركنندگان رأسأ و مستقیمأ مجاز به واردات تمامی كالاهای مجاز به میزان ارز حاصل از صادرات برابر پروانه صادراتی می باشند.

حذف برخی تشریفات گمركی 

گمركات مرزی ملزم می باشند كه در خصوص كالاهای صادرات غیرنفتی كه در گمركات داخل پروانه می گیرند و به مرزهای خارجی هدایت میشوند، از بازبینی مجدد محتویات محموله های صادراتی در مرزهای خروجی خودداری كنند و فقط در مواردی كه سوء ظن قوی یا گزارش تخلف در محموله در میان باشد نسبت به بازبینی محتویات محموله برابر مقررات اقدام نمایند. در این زمینه و با عنایت به ضرورت رعایت اصل برائت، مأمور بدرقه از كالاهای صادراتی نیز – كه در گمركات داخلی پروانه میشوند – حذف شده است.

مراحل صادرات در گمرك 

  • 1. معرفی كالا به گمرك
  • 2. تسلیم اظهارنامه و اسناد لازم
  • 3. ارزیابی كالا
  • 4. صدور سند ترخیص
  • 5. خروج كالا از كشور
در جهت تسهیل امر صادرات :
  • ارزیابی كالاهای صادراتی گاهی در محل كارخانه و یا در انبار واحد تولید كننده كالا بنا به درخواست ذینفع انجام می پذیرد.
  • صدور سند ترخیص كالا با توجه به تفكیك سرویس ارزیابی صادرات از واردات در كمترین زمان ممكن انجام میگیرد.
  • خروج كالا از كشور بدون بازبینی و كنترل مجدد و با اعتماد به صادركننده انجام می پذیرد .
  • كالاهای سریع الفساد از قبیل میوه و تره بار (و در صورت لزوم سایر كالاها حسب مورد ) بدون تخلیه در انبار و بصورت حمل یكسره و یا بر روی وسیله حمل ارزیابی و صادر میشوند.
از پیامدهای مثبت اختصاصی شدن برخی گمركات به صادرات كالاهای غیرنفتی می توان وجود كارشناسان و مأموران مجرب در این گمركات را نام برد كه به دلیل داشتن تخصص لازم و كافی ، كارهای گمركی را با سهولت بیشتری انجام میدهند. همچنین در كلیه گمركات كشور،‌انجام امور صادرات كالاهای غیرنفتی به هر صورت بر سایر امور اولویت خواهد داشت ونیز سرویس ارزیابی مخصوص صادرات ایجاد گردیده است.

گمركات تخصصی ویژه صادرات كالاهای خاص 

  • 1.پوست و سالامبور : گمرك جنوب تهران
  • 2. فرش دستبافت : گمركات غرب تهران ، شیراز، مشهد ، تبریز، زاهدان، كرمانشاه، اصفهان ، ارومیه ، بوشهر ، همدان ،كرمان ، مهرآباد ، بندرعباس ، جنوب تهران ، سهلان
  • 3.زعفران : گمركات مشهد ، یزد، نمایشگاهها، غرب تهران ، مهرآباد و شیراز
  • 4.پسته : گمركات كرمان، رفسنجان ، غرب تهران ،سهلان ، جنوب تهران ، شیراز، بندرعباس ، سیرجان ،مشهد ، تبریز اصفهان
نكات مهم :
  • 1. صادركننده ملزم به ارائه گواهی مبدأ به گمرك نمی باشد.
  • 2. حذف ارزیابی كالاهای صادركنندگان خوشنام با تأیید اتحادیه مربوطه مگر درموارد مشكوك
  • 3. آزمایش كالاهای صادراتی بعد از صدور كالا در گمركاتیكه كه فاقد آزمایشگاه هستند.
  • 4. صدور كالاهای دارای علامت استاندارد تحت ضوابطی بدون نیاز به ارائه گواهی استاندارد.
  • 5. ارزیابی كالای صادراتی در صورتیكه صاحب كالا كتبأ تقاضا نماید می تواند در خارج از محوطه گمركی در محل انبارهای ملكی یا استیجاری یا عمومی رسمی صاحب كالا صورت پذیرد . صادرات كالا از محل ورود موقت به دلیل نیاز به مطابقت كالای صادره با وارده از شمول این بند خارج می باشد.
  • 6. گمركات صادراتی در موقع بارگیری كالاهای صادراتی نسخه ای از سند حمل (بارنامه یا راهنمامه CMR) صادره توسط حامل را اخذ و به اظهارنامه خروجی الصاق و لاك و مهر كرده و نگهداری نمایند.
  • 7. در متن اظهارنامه های صادراتی ارزش كالا به دو صورت عددی و حروفی درج و پرفراژ بر روی پروانه های صادراتی خواهد شد.

صادرات موقت 

كالاهاییكه برای انجام منظوری، موقتی به خارج از كشور ارسال و پس از انجام منظور مورد نظر اعاده میشود، صادرات موقت نامیده میشود.

بخش اول :
 كالاهای ایرانی كه به منظور تعمیر یا تكمیل یا برای شركت در نمایشگاهها به خارج از كشور ارسال و پس از انجام منظور اعاده میشوند.

 از كالای مشمول این بخش ، خروج هر نوع كالای مجاز (تولید داخل یا وارداتی ) بصورت موقت نیاز به اخذ تعهدنامه ارزی نمی باشد و می توان با رعایت مقررات مربوطه و با تنظیم اظهارنامه و اجازه خرج برای تعمیر یا شركت در نمایشگاه اقدام به صدور كالا نمود. در صورتیكه كالای مورد نظر برای مصرف داخلی وارد كشور شده باشد لازمست مجوز صدور قبلأ از وزارت بازرگانی اخذ شود. هرگاه كالا از انواع ممنوع الصدور یا غیرمجاز باشد پس از كسب اجازه از گمرك ایران در دو مورد اقدام به صدور موقت كالا نمود. در مورد كالای صادراتی موقت ماشین آلات و ابزار فنی كه به منظور تعمیر یا تكمیل به خارج از كشور به گمرك ارائه می گردد موافقت وزارت صنایع و معادن درخصوص عدم امكان تعمیر یا تكمیل درداخل كشور نیاز نمی باشد. صاحبان كالا باید اظهارنامه را در دو نسخه تنظیم و تسلیم گمرك نموده و سپس كالا مورد ارزیابی قرار می گیرد و اخذ سپرده نیز ضرورتی ندارد. بعد از خاتمه ارزیابی به بسته ها و محتویات آنها پلمپ گمرك الصاق و پروانه صادرات موقت صادر و در متن پروانه مدتی را كه (حداكثر 6 ماه ) بعد از انقضای آن كالا به كشور عودت داده شود قید وسپس در اختیار صاحب كالا جهت صدور قرار می گیرد.

تمدید پروانه صادرات موقت :
اگر منظور صاحب كالا از صادرات موقت در مدت اعتبار انجام نشود می تواند از گمرك صادركننده پروانه تقاضای تمدید كند . گمرك صادركننده پروانه به مدت سه ماه و مازاد بر آن تمدید مهلت با موافقت دفتر صادرات گمرك ایران می باشد.

بخش دوم : وسایط نقلیه 

وسایط نقلیه از نوع لكوموتیو ،‌واگن، هواپیما و حتی كشتی متعلق به كشور ایران كه به طور منظم درخطوط بین ایران و كشورهای خارجی در حركت هستند مشمول عنوان صادرات موقت می باشند. این وسایل از انجام تشریفات تسلیم اظهارنامه صدورموقت و تودیع پیمان ارزی و سپرده گذاری معاف و صرفأ به تسلیم اظهارنامه اجمالی یا ارائه و تسلیم یك نسخه مانیفست در هر مسافرت اكتفا میشود. درخصوص وسایط نقلیه و حتی چهارپایان و وسایل غیرموتور به طور كلی و نیز وسایط نقلیه شخصی می بایست اظهارنامه موقت و پروانه خروج موقت صادر شود. پروانه صدور موقت وسایط نقلیه موتوری و غیرموتوری به مدت یكسال اعتبار داشته و پروانه صدور موقت وسایل نقلیه شخصی سه ماه اعتبار دارد. و در فاصله این مدت وسیله نقلیه مذكور می توان به دفعات رفت و آمد نماید كه در این مدت مراتب ورود و خروج در گمرك مرزی با قید تاریخ خروج و ورود پشت پروانه ثبت میشود. صدور پروانه خروج موقت وسایل نقلیه موتوری و غیرموتوری مذكور موكول به ارائه سند مالكیت و پروانه شناسایی صادره از نیروی انتظامی است. كلیه اسناد و مدارك قانونی وسیله نقلیه در پرونده ای كه در مورد بنام مالك اتومبیل و به منظور خروج موقت تنظیم می گردد تا عودت وسیله نقلیه نزد گمرك نگهداری میشود. وكالتنامه های دستی و قولنامه ها و اسناد انتقال غیررسمی فاقد اعتبار قانونی بوده و مورد پذیرش گمرك نمی باشد.

بخش سوم : ماشین آلات و تجهیزات 

كلیه مؤسسات و شركت ها می توانند اقدام به صادرات خدمات فنی ومهندسی و اجرایی نمایند و می بایست حسب مورد تشخیص صلاحیت توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی شوند. و مؤسسات فاقد رتبه بندی سازمان مدیریت و برنامه ریزی، توسط كمیته موضوع ماده 18 آیین نامه مقررات حمایتی دولت برای صادرات خدمات فنی و مهندسی خواهد بود. موسسات و شركتهای صادركننده خدمات مجازند ماشین آلات و تجهیزات موردنیاز فعالیت خود را با ارائه قرارداد از مرزهای مجاز كشور طبق رویه صادرات موقت خارج كنند. گمرك موظف است برای خروج ماشین الات وتجهیزاتی كه صادرات قطعی آنها از كشور به هر شكل مجاز و یا مجاز مشروط می باشد (چنانچه برای اقلام مجاز مشروط مجوز لازم اخذ شده باشد) هیچگونه سپرده یا تضمینی مطالبه نكند. خروج موقت ماشین آلات و تجهیزاتی كه صادرات قطعی آنها غیرمجاز می باشد و در مواردی كه مجوزهای لازم برای اقلام مجاز مشروط اخذ نشده باشد ، منوط به اخذ سفته توسط گمرك، معادل ارزش صادراتی اقلام مذكور می باشد. كمیته ماده 18 آیین نامه مذكور متشكل از نمایندگان وزارت امور اقتصادی و دارایی ، سازمان برنامه و بودجه و دستگاه اجرایی ذیربط و عنداللزوم تشكل صنفی – تخصصی مربوط در خصوص موارد زیر اتخاذ تصمیم می نماید:‌
  • الف – تشخیص صلاحیت مؤسسات و شركتهای فاقد رتبه بندی
  • ب – تعیین نوع و میزان قابل خروج مصالح، تجهیزات و ماشین الاتی كه صادراتشان (دایمی یا موقت ) نیاز به مجوز دارد و با مشكل صدور مجوز از طرف دستگاههای اجرایی ذیربط روبرو شده اند.
  • پ – تعیین میزان ارزی قابل بازگشت هر قرارداد و همچنین نحوه بازگشت ارز حاصل از صدور كالاهایی كه در چارچوب قرارداد به صورت قطعی از كشور خارج شده اند.
  • ت – تعیین نوع و میزان مصالح،‌ تجهیزات و ماشین آلاتی كه به منظور ایجاد پایگاه یا شعبه، توسط مؤسسات و شركتهای آیین نامه بصورت قطعی،‌قابل خروج از كشور می باشند.
امور مربوط به صادرات خدمات فنی ومهندسی در چارچوب آیین نامه اجرایی ماده 117 قانون برنامه سوم توسط وزارت بازرگانی (مركز توسعه صادرات ایران) پیگیری و انجام میشود. (بابت ماشین آلات و تجهیزات و ابزار موردنیاز)

بخش چهارم:
دامهایی كه برای تعلیف به طور موقت از كشور خارج میشوند مشمول عنوان صادرات موقت بوده و در ورود از پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض معاف می باشند . نتایج دامهای مذكور كه در مدت تعلیف بوجود آمده اند نیز در بازگشت از پرداخت وجوه مزبور معاف است. تشریفات خروج و معاودت این دامها تابع مقررات آیین نامه مخصوص تعلیف اغنام و احشام مصوب هیئت وزیران می باشد.

كارت بازرگانی 

مبادرت به امر صادرات بصورت تجاری مستلزم داشتن كارت بازرگانی است كه توسط اتاق بازرگانی و صنایع ومعادن صادر و به تأیید وزارت بازرگانی می رسد.كارت بازرگانی سندی است كه به موجب آن می توان اقدام به صادرات و واردات كالا نمود و بنام متقاضیان اعم از اشخاصی حقیقی (ایرانی و غیرایرانی) ، اشخاص حقوقی صادرمی گردد. صادركنندگان كالا و خدمات دارای كارت بازرگانی باشند یا نباشند در طول اجرای برنامه سوم توسعه (بند ب ماده 113) مشمول پرداخت عوارض و مالیات علی الحساب نخواهند بود. كلیه شركتهای تعاونی كارت بازرگانی خود را صرفأ از اتاقهای تعاون جمهوری اسلامی ایران دریافت می نمایند.

موارد معافیت از داشتن كارت بازرگانی 

  • 1. شركت تعاونی مرزنشینان برای ورود كالاهای موردنیاز خانوارهای مرزنشین طبق فهرست مربوط و به تعداد، مقدار و ارزش تعیین شده و صدور كالا در ازای كالاهای وارداتی
  • 2. ملوانان ایرانی شاغل در شناورهایی كه بین سواحل ایران و سایر كشورها در تردد هستند، برای ورود كالاهای موردنیاز خانواده خود به تعداد، مقدار و ارزش تعیین شده
  • 3. پیله وران برای ورود كالاهای قابل ورود مورد نیاز استان خود و استانهای همجوار در صورت اخذ كارت پیله وری و مجوز ورود ازاداره بازرگانی شهر یا استان مربوط
  • 4. كارگران ایران شاغل در خارج از كشور در صورت داشتن كارنامه شغلی از وزارت كار و امور اجتماعی طبق فهرست مربوط به تعداد، مقدار و ارزش تعیین شده
  • 5. كالاهایی كه ورود و صدور آنها به تشخیص گمرك برای فروش می باشند.

ملاك تجاری بودن كالا 

كالاهایی كه به تشخیص گمرك ایران برای فروش، وارد یا صادر می گردند، اعم از اینكه به همان شكل یا پس از انجام عملیات (تولیدی، تفكیك و بسته بندی) به فروش برسند تجاری تلقی خواهند شد.
  • الف – نمونه های تجاری و تولیدی و نمونه برای بررسی و آزمایش در حدی كه می تواند نمونه تلقی شود به تشخیص گمرك ایران .
  • ب – ماشین آلات ، تجهیزات ، اجزاء و قطعات مربوط مورد نیاز واحدهای تولیدی فاقد كارت بازرگانی كه در مواقع لزوم در حد نیاز خود با تشخیص وزارت بازرگانی رأسأ وارد می نمایند.
  • پ – عملیات ورود و صدور كالا توسط دستگاههای اجرایی دارای ردیف بودجه منطبق با وظایف و در جهت نیل به اهداف آن دستگاه با اطلاع وزارت بازرگانی كه برای تأمین نیاز و نیل به اهداف عمومی آن دستگاه انجام میشود. در موارد خاص كه وزارت بازرگانی تشخیص میدهد ورود كالا برای عملیات تجاری است ضمن توقف جریان ، مراتب را به هیئت دولت گزارش می نماید.
  • ت – صدور كالا توسط صادركنندگان مبتدی برای یك دوره حداكثر 6 ماهه در آغاز كار با مجوز وزارت بازرگانی
  • ث – وسایل و ملزومات مورد نیاز واحدهای تحقیقاتی ، علمی , پزشكی ، آموزشی،‌ آزمایشگاهی، كاتالوگ ، بروشور، كتابچه حاوی مشخصات فنی و تجاری كالا، نقشه های فنی و نمونه های فاقد بهای ذاتی، كالاهای مورد نیاز پیمانكاران ومشاوران با تشخیص وزارت بازرگانی .

تقسیم بندی كالاهای صادراتی 

كالاهای صادراتی و وارداتی به سه گروه تقسیم میشوند‌:
  • 1. كالای مجاز – كالایی است كه صدور یا ورود آن با رعایت ضوابط نیاز به كسب مجوز ندارد.
  • 2. كالای مشروط – كالایی است كه صدور یا ورود آن با كسب مجوز امكان پذیر است.
  • 3. كالای ممنوع – كالایی است كه صدور یا ورود آن به موجب شروع مقدس اسلام (به اعتبار خرید و فروش یا مصرف ) و با به موجب قانون ممنوع گردد.
به موجب بخشنامه شماره 7904208 مورخ 17/3/79 اداره كل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی،‌صادرات كلیه اقلام (تولید داخلی) به استثناء اقلام یارانه ای - اقلام دامی یا نباتی كه جنبه ذخایر ژنتیك یا محافظت محیط زیست دارند – اشیاء عتیقه و میراث فرهنیگ – پنبه ،‌پوست خام ، سالامبور ، وت بلو،‌ كرك خام بزی، فرآورده های نفتی ، الكیل بنزن و محصولات پتروشیمی – شمش مس، شمش آلیاژهای مس ، كاتد و آند مس، شمش فولاد و شمش آلومینیوم ، قراضه و ضایعات فلزی ، جوبه هر شكل ،‌دانه های روغنی، خوراك طیور،‌ پوكه آمپول و سرنگ .دولت می توان بنا به مقتضیات و شرایط خاص زمانی با رعایت قوانین مربوطه صدور بعضی ازكالاها را ممنوع نماید.

فهرست كالاهای ممنوع الصدور 

  • 1. به موجب بند 1 مصوبه قانون شورای انقلاب مصوب 22/10/58 صدور هرگونه اشیاء عتیقه و هنری از كشور ممنوع است . این ممنوعیت شامل تابلو و آثار هنرهای تجسمی معاصر (مربوط به پنجاه سال اخیر) نمیشود.
  • 2. صدور هیزم وذغال چوب ممنوع است.
  • 3. صدور انواع قالی و قالیچه كه با الیاف مصنوعی یا مخلوطی از استاندارد و آنهایی كه تار و پودشان از الیاف مصنوعی باشد ممنوع است.

نحوه صدور كتب، نشریات، فیلم، نوار ،‌تابلو نقاشی و سایر آثار فرهنگی هنری 

صدور و كتب و نشریات ، فیلم و نوار كه نشر و پخش آنها در كشور ممنوع نیست مجاز است. صدورتابلو نقاشی و سایر اثار فرهنگی با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجاز می باشد. خروج اقلام فرهنگی زیر تا سقف یك تن، نیاز به اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارد :
   1. كتاب به زبان فارسی و غیرفارسی
   2. پوستر
   3. بروشور
   4. كارت ویزیت
   5. جزوه های درسی
   6. تقویم دیواری و جیبی
   7. كارت پستل
   8. لیبل
   9. متون تبلیغاتی فرهنگی
خروج آثار صوتی و تصویری و رایانه ای ، شامل نوار كاست ،‌نوار DVD، CD، VHS و نیز آثار مكتوب ،‌شامل كتاب و مطبوعات بصورت همراه مسافر بدون اظهارنظروزارت پست و تلگراف و تلفن و با رعایت سایر مقررات از مرزهای كشور به خارج، بلامانع است. خروج آثار صوتی به خارج از كشور از طریق پست نیاز به مجوز وزارت پست و تلگراف و تلفن ندارد.

خروج كالا برای شركت در نمایشگاه خارجی 

برگزاری نمایشگاه به نام جمهوری اسلامی ایران در خارج از كشور و همچنین برگزاری نمایشگاه بین المللی در داخل كشور به منظور معرفی و عرضه محصولات و فرآورده های ایرانی و خارجی منوط به كسب مجوز از وزارت بازرگانی و برگزاری نمایشگاه نظامی منوط به كسب مجوز از وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح است. كالاهایی كه با مجوز وزارت بازرگانی به میزان متعارف به منظور عرضه در نمایشگاههای خارجی ، به خارج از كشور ارسال می گردد بدون مطالبه كارت بازرگانی و مجوز صدور و بدون سپرده پیمان ارزی با رعایت سایر مقررات ،‌قابل خروج از كشور می باشند.

ارسال نمونه كالا :‌
ارسال كالا اعم از ساخت داخل یا خارج بعنوان نمونه تجاری، یا برای آزمایش ، تجزیه یا تعمیر در صورتیكه حجم تجاری نداشته و از انواع ممنوع الصدور شرعی یا قانونی نبوده و از نوع عتیقه نیز نباشد بدون مطالبه كارت بازرگانی و مجوز صدور بلامانع است و مازاد بر آن با كسب مجوزهای لازم و رعایت مقررات مربوط میسر خواهد بود. در صورتیكه خروج كالا از این طریق در رابطه با كالاهایی درمجموع بصورت یك جریان تجاری درآید وزارت بازرگانی می تواند فهرست آن كالاها را برای جلوگیری از خروج آنها به گمركات اعلام نماید.

صدور كالا از طریق پست 

ارسال كالا از طریق پست با جنبه غیرتجاری به استثنای كالاهایی كه شرعأ یا قانونأ ممنوع الصدور هستند بدون مطالبه كارت بازرگانی ومجوز صدور به هر میزان از لحاظ قیمت با رعایت سایر مقررات مجاز است. چنانچه خروج برخی كالاها از این طریق بصورت یك جریان تجاری درآید وزارت بازرگانی می تواند فهرست كالاهای مذكور را برای جلوگیری از خروج آنها به گمرك اعلام نماید.
   تبصره- سقف میزان كالای خارجی قابل ارسال از طریق پست حداكثر 80 دلار برای هر نفر خواهد بود.

مقررات مربوط به محمولات ومراسلات پست بین المللی 

مرسولات پستی به كلیه اشیاء اطلاق میشود كه بر طبق قوانین پستی داخل یا بین المللی توسط پست قبول،‌مبادله و توزیع میشود.
مرسولات پستی دو نوع است : مراسلات وامانات
مراسلات پستی عبارت است از نامه ، كارت پستی مطبوعات، بسته های كوچك، نمونه های تجارتی،‌ فنوپست نوار و صفحه پرشده و همانند و مطبوعات برجسته مخصوص نابینایان
امانات پستی عبارتست از كلیه بسته های پستی به استثنای نامه و كارت پستی كه از لحاظ وزن بسته بندی و كرایه پستی تابع شرایط خاصی بوده و معمولأ مخصوص بسته هایی با وزن تا 20 كیلوگرم به طریق زمینی و با وزن تا 10 كیلوگرم به طریق هوایی می باشد.

نظارت و بررسی گمركی مراسلات ارسالی به خارج از كشور 

كلیه مراسلات ارسالی به خارج از مشمول بررسیهای گمركی هستند باید فرمهای مربوطه برای امانات كه توسط فرستندگان تكمیل میشود ،همراه باشد. فرمهای یاد شده كه اظهارنامه های گمركی مرسولات پستی تلقی و بررسی گمركی براساس آن انجام میشود توسط ادارات پست در اختیار فرستندگان قرار داده میشود. در نقاطی كه واحد گمركی تشكیل شده است نمایندگان گمرك در باجه های پستی مرسولات پستی مشمول مقررات گمركی را نظارت می كنند واین نظارت با زدن مهری كه از طرف گمرك تهیه شده بر روی مرسولات پست اعمال و مشخص میشود. در نقاطی كه واحد گمركی وجود ندارد مأموران پست به نیابت از طرف گمرك مراسلات و امانات را قبول و به دفاتر پست ارسال می دارند.

تجدید ارزیابی امانات و مراسلات پستی :
نمایندگان گمرك مرسولات قبول شده را با توجه به فرمهای مربوطه همراه آنها كنترل و در صورت مشكوك بودن می توانند بازكردن آنها را جهت تطبیق محتوی بسته با فرم همراه مرسوله را از مأمور پست دفتر مبادله بخواهند در صورت مشاده خلاف می توانند بسته را برگشت داده و در صورت ممنوع الصدور بودن ضبط و طبق مقررات مربوطه اقدام نمایند.

كالای همراه مسافر خروجی 

مسافران خروجی اعم از اینكه ایرانی باشند یا خارجی ، می توانند علاوه بر وسایل سفر و لوازم شخصی ، كالاهای ایرانی به هر میزان و كالای غیرایرانی تا سقف مقرر در آیین نامه مسافران ورودی (80 دلار) را همراه ببرند مشروط برآنكه هر دو گروه كالا جنبه تجاری پیدا نكند.
  • تبصره 1 – خروج اشیاء عتیقه وكتب خطی ممنوع است.
  • تبصره 2 – خارجیانی كه بطور رسمی در ایران به كار یا تحصیلات حوزوی یا دانشگاهی اتشغال دارند در پایان كار یا تحصیل می توانند لوازم منزل خود را در حد متعارف بدون ارائه مجوز یا كارت بازرگانی از كشور خارج نمایند.
مسافرین عازم خارج كشور،‌ مجازند كلیه كالاهای ساخت داخل كه جنبه تجاری نداشته باشد به استثنای موارد زیر را به همراه خود از گمركات خارج نمایند.
  • 1. خروج فرش دستبافت به همراه مسافر ، تا سقف بیست متر مربع، مجاز بوده و محدودیتی از نظر تعداد قطعات فرش همراه مسافر در سقف متراژ ذكر شده ، وجود نخواهد داشت.
  • 2. خروج فرش دستبافت به همراه مسافر به كشور امارات متحده عربی و سایر كشورهای حوزه خلیج فارس ،‌در سقف مندرج در بند 1 بلامانع است.
    • تبصره – خروج فرش همراه مسافر به مقصد كشورهای زیارتی عراق، سوریه و عربستان سعودی كماكان ممنوع می باشد.
  • 3. خروج فرش همراه مسافر،‌ علاوه بر مرزهای هوایی، از مرزهای زمینی و دریایی نیز مجاز می باشد.
  • 4. خروج فرشهای نفیس ، عتیقه و یا سایر اشیای مشابه كه جنبه میراث فرهنگی داشته باشد، به همراه مسافر ممنوع است.
  • 5. اقلام ساخته شده از طلا و نقره ، مشمول مقررات خاص خود می باشد.
  • 6. خروج اقلام صنایع دستی به اسثنای فرش دستباف به همراه مسافر بلامانع است.
  • 7. خروج خشكبار به همراه مسافر بلامانع است به استثنای پسته كه به ازای هر گذرنامه حداكثر 10 كیلو و زعفران كه به ازای هر گذرنامه حداكثر یكصد گرم مجاز بود.
  • 8. محدودیت فوق به استثنای بندهای 4 و 5 شامل جهانگردانی كه دارای گذرنامه خارجی می باشند نمیشود.
    • تبصره – در صورتیكه كالاهای همراه جهانگردان خارجی ،در مقیاس تجاری باشد ، خروج آن در برابر ارایه اعلامیه فروش ارز به سیستم بانكی بلامانع خواهد بود. به موجب بند 7 مصوبه شماره 80698/ت 19476 مورخ 28/12/76 هیئت وزیران (وزارت بازرگانی مجاز است نسبت به اعمال محدودیت در خروج آن دسته از كالاهای همراه مسافر كه به صادرات رسمی كشور لطمه می زنند، اقدام نماید. )
تصویب نامه هیئت وزیران، در خصوص نحوه ومیزان كالاهای قابل خروج توسط اتباع خارجی به شماره 28530/ت 24890 هـ مورخ 19/6/80
  • 1. خروج كالاهایی كه پیمان سپاری ارزی ندارند به هر میزان به همراه هر تبعه خارجی مجاز است.
  • 2. خروج كالاهایی كه پیمان سپاری ارزی دارند تا میزان یك هزار دلار به همراه هر تبعه خارجی مجاز است.
  • 3. كالاهای یارانه ای از شمول این مصوبه مستثنی بوده و دستورالعمل اجرایی این تصویبنامه توسط وزارت بازرگانی تهیه و ابلاغ می گردد.
دستورالعمل اجرایی تصویبنامه شماره 28530/ت 24890 هـ مورخ 19/6/80 هیئت وزیران
  • 1. خروج كالاهایی كه مشمول پیمان ارزی نیستند به هر میزان به همراه هر تبعه خارجی با رعایت سقف غیرتجاری بدون ارائه كارت بازرگانی و بدون مجوزهای متداول برای صادرات بلامانع می باشد.
    • تبصره – كالاهای یارانه ای از شمول این بند مستثنی می باشد.
  • 2. خروج كالاهایی كه مشمول پیمان ارزی است براساس تصریح بند 2 مصوبه، فقط به میزان ارزش 1000 دلار ، بدون ارائه كارت بازرگانی و اخذ مجوزهای مقرر،‌ متوسط هر تبعه خارجی مجاز خواهد بود.
  • 3. مبنای ارزیابی كالاهای قابل خروج، با استفاده از نرخهای مندرج در لوحهای فشرده (CD) مركز توسعه صادرات می باشد،‌ در مواردی كه در لوح مذكور قیمت كالا وجود نداشته باشد براساس ارزیابی گمرك ایران ،‌عمل خواهد شد.
  • 4. خروج كالاهای یارانه ای و اساسی و كالاهای موضوع بخشنامه شماره 7904208 مورخ 17/3/79 اداره كل مقررات صادرات و واردات وزارت بازرگانی از شمول این بخشنامه خارج است.
  • 5. بدیهی است خروج اشیاء عتیقه و كتب خطی و همچنین كالاهایی كه صادرات آنها از نظر شرعی و یا قانونی ممنوع است مشمول این دستورالعمل نمی باشد.
دستورالعمل اجرایی صادرات همراه مسافر به جمهوری های مشترك المنافع (CIS)
موضوع بند 24 تصویبنامه شماره 35985/ت 20035 هـ مورخ 3/6/77 هیئت محترم وزیران
ماده 1 – توریستها و اتباع كشورهای مستقل مشترك المنافع كه به جمهوری اسلامی ایران مسافرت می نمایند مجاز خواهند بود برابر مقدار ارزی كه به سیستم بانكی كشور اظهار و اعلامیه ارزی دریافت داشته اند،‌اقدام به خروج كالاهای مجاز صادراتی به همراه خود از كشور نمایند.
  • تبصره یك – خروج كالا تا سقف 1000 دلار توسط واجدین شرایط ماده یك نیاز به اظهار به سیستم بانمكی كشور و دریافت اعلامیه ارزی ندارد.
  • تبصره دو – نرخ خرید ارزی مسافرین فوق ، قیمت ارز واریزنامه ای در روز قبل (نرخ صادراتی + قیمت واریزنامه در بازار بورس) خواهد بود.
  • تبصره سه – خروج كالا همراه مسافر به هر میزان نیاز به مجوز و گواهیهای رایج ندارد.
  • تبصره چهار – خروج كالاهای صادراتی مجاز برای مسافرین كشورهای CIS نیاز به ارائه كارت بازرگانی ندارد.
  • تبصره پنج – مبنای ارزیابی كالاهای همراه مسافر ،‌نرخهای مصوب كمیته دائمی قیمت گذاری كالاهای صادراتی مستقر در مركز توسعه صادرات ایران می باشد.
  • تبصره ش – در زمان خروج كالا ، در هر مورد كه نرخ مصوب اعلام نگردیده باشد جهت جلوگیری از بروز هرگونه مشكل برای مسافرین ،‌تعیین نرخ برعهده گمرك مربوطه می باشد.
ماده 2 – مسافران ایرانی عازم كشورهای مستقل مشترك المنافع (CIS) مجاز به خروج كالاهای مجاز صادراتی به همراه خود به میزان 500 دلار می باشند. خروج كالا بیش از این مبلغ تنها زمانی مجاز است كه با ارز منشأ خارجی و طبق اعلامیه ارزی بانكهای ارزی صورت پذیرد.
  • تبصره یك – ترددهای مرزی نیز شامل مقررات فوق می باشد.
  • تبصره دو – خروج اینگونه كالاها به هر میزان نیاز به ارایه مجوز و گواهیهای رایج صادرات ندارد.
  • تبصره سه – مبنای ارزیابی كالاهای همراه مسافر ،‌نرخهای مصوب كمیته دایمی قیمت گذاری كالاهای صادراتی مستقر در مركز توسعه صادرات ایران می باشد.
ماده 3 – گمرك ایران آمار صادرات مسافری را در سرفصل معین و به صورت ارزی، همه ماهه به همراه آمار صادرات غیرنفتی كشور اعلام خواهد نمد.

بخشنامه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درخصوص ایجاد تسهیلات برای خروج ادوات موسیقی ساخت داخل توسط مسافرین به شماره 1926/12 مورخ 1/4/79
خروج كلیه سازها و ادوات موسیقی (ساخت داخل ) از تاریخ اول تیرماه سال جاری توسط مسافرین عازم به خارج از كشور،‌از نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بلامانع خواهد بود. در صورت مواجهه مأمورین گمرك با مواردمشكوك به ارزشمند بودن از نظر میراث فرهنگی،‌مراتب را به سازمان میراث فرهنگی كشور اعلام و نظر آن سازمان را در هر مورد، اختصاصأ جویا شوند.

بخشنامه بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران در خصوص ضوابط خروج مصنوعات طلا و نقره توسط اشخاص جهت مصارف غیرتجاری (همراه مسافر) به شماره ن / 2018 مورخ 12/6/70
  • 1. خروج زیورالات شخصی همراه مسافر ،‌حداكثر تا میزان 150 گرم از انواع مصنوعات طلا مجاز خواهد بود. چنانچه زیورآلات موردبحث مزین به سنگهای گرانبها از قبیل الماس، زمرد و برلیان باشد،‌ نبایستی وزن نگین ، منصوب به آنها از اجزاء قیراط (كمتر از قیراط) تجاوز كند.
  • 2. خروج مصنوعات و ظروف نقره بعنوان هدیه و سوغات توسط مسافر حداكثر تا میزان سه كیلوگرم مجاز می باشد . مشروط بر اینكه اشیاء مذكور از زمره آثار فرهنگی وتاریخی محسوب نگردد.
ضوابط ناظر بر صادرات كالاهای مشمول اجرای اجباری استاندارد :‌
  • 1. فهرست كالای مشمول اجرای اجباری استاندارد برای صادرات
    • الف – كلیه محصولات صنعتی كه تولید و عرضه آنها در داخل كشور ،‌مشمول اجرای اجباری استاندارد می باشد.
    • ب – شش قلم كالای كشاورزی شامل : پسته و مغزپسته ، كشمش، زیره ،‌زعفران، خرما و برگه زردآلو
  • 2. ضوابط ناظر بر اجرای استانداردهای اجباری كالاهای صادراتی
    • الف – برای صادرات كالای ردیف (الف – 1 ) كه دارای علامت استاندارد ایران باشند، ارائه گواهینامه دیگری از مؤسسه استاندارد ضرورت ندارد. در صورتیكه تولید كنندگان كالاهای مذكور ،‌در مراحل دریافت پروانه كاربرد علامت استاندارد ایران باشند، برای هر محموله صادراتی خود،‌می توانند از ادارات كل استاندارد استان محل گواهینامه انطباق با استانداردملی ایران را دریافت نمایند.
    • ب – در صورتیكه خریدار خارجی ، كالا را براساس استاندارد كشور مقصد و یا استاندارد كشور دیگری سفارش داده باشد،‌ارائه تأییدیه انطابق كالا با استاندارد مذكور كه توسط یكی از شركتهای بازرسی تأیید صلاحیت شده این مؤسسه و یا شركت بازرسی تعیین شده از سوی خریدار،‌ صادر شود كافی است و نیازی به ارائه گواهینامه دیگری از سوی مؤسسه استاندارد نخواهد بود.
    • ج – در موارد زیر نیاز به ارائه گواهینامه استاندارد نمی باشد :‌
      • - صادراتی كه از طریق اعتبار اسنادی مورد پذیر نظام بانكی صورت می گیرد (غیر از روغن موتور و روغنهای صنعتی)
      • - كالاهایی كه از طریق مرز هوایی صادر میشود (غیر از زعفران)
      • - كالاهایی كه صادركنندگان نمونه سالهای 77-78 و 79 و صرفأ در حوزه تخصصی خود،‌طبق اعلام مركز توسعه صادرات ایران، صادر می نمایند تا پایان دوره اعتبار كارت صادركننده نمونه .
      • - كالاهایی كه برای بازاریابی یا ارائه در نمایشگاه های خارجی از كشور با تأیید مركز توسعه صادرات ایران صادر میشوند.
      • - دارندگان كارت عضویت در اتحادیه صادركنندگان پوست، سالامبور و چرم ایران و اتحادیه صادركنندگان روده ایران ،‌جهت صادرات كالاهای تحت پوشش آن اتحادیه ها (از قبیل پوست، سالامبور و روده) نیاز به ارائه گواهی استاندارد ندارند.
      • - صدور كالاهای مشمول اجرای اجباری استاندارد ،‌ جهت بازاریابی یا ارایه در نمایشگاههای خارجی از كشور با تأیید مركز توسعه صادرات ایران، نیاز به گواهینامه استاندارد ندارد.
درخصوص ضرورت كنترل محموله های صادراتی مشمول مقررات اجباری استاندارد در گمركات
  • 1. تاریخ اعتبار پروانه كاربرد علامت استاندارد ایران
  • 2. جعلی نبودن پروانه كاربردعلامت استاندارد (موارد مشكوك از استاندارد استانها استعلام گردد)
  • 3. اعلام تاریخ انقضای مصرف شماره ، پروانه بهره برداری،‌ علامت استاندارد ایران بر روی كالا و بسته بندی مناسب.
  • 4. در صورت نداشتن پروانه كاربرد علامت استاندارد معتبر، ارائه گواهی صادراتی از شركتهای بازرسی مورد تأیید مؤسسه یا ادارات كل استاندارد استانها ضروری است.

بخش دوم : واردات 

واردکننده کالا 

وارد كننده كالا شخصی حقیقی یا حقوقی میباشد كه نسبت به ورود كالاهای مورد مصرف در داخل كشور طبق مجوزهای مربوطه اقدام مینماید و میبایست از مقررات وقانون تجارت كشور خود بطور كامل و از مقررات و قانون تجارت كشور فروشنده نیز مطلع باشد . برای واردات داشتن كارت بازرگانی ، كد اقتصادی و چنانچه واحد تولیدی باشد ، داشتن پروانه بهره برداری یا پروانه تولید الزامی است .

كارت بازرگانی
كارت بازرگانی سندی است كه به موجب آن میتوان اقدام به صادرات و واردات كالا نمود و توسط شعب اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران در تهران یا شهرستانها بنام متقاضیان اعم از اشخاص حقیقی (ایرانی و غیرایرانی) ، اشخاص حقوقی ،‌ صادر و در صورت تایید توسط واحد صدور كارت بازرگانی معتبر می‌باشد . ضوابط و شرایط و نحوه تمدید آن طبق آئیننامه اجرائی خواهد بود كه به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید .
اشخاص و كالاهای ذیل نیاز به ارائه كارت بازرگانی ندارند :
  • 1 – شركتهای تعاونی مرزنشینان
  • 2 – ملوانان ایرانی شاغل در شناورهائی كه بین سواحل ایران و سایر كشورها در تردد هستند .
  • 3 – پیله وران برای ورود كالاهای قابل ورود نیاز استان خود و استانهای همجوار در صورت اخذ كارت پیله وری و مجوز ورود از اداره بازرگانی شهر یا استان مربوطه .
  • 4 – كارگران ایرانی شاغل در خارج از كشور در صورت داشتن كارنامه شغل از وزارت كار و امور اجتماعی .
  • 5 – كالاهائی كه ورود آنها به تشخیص گمرك برای فروش نمی‌باشد .
  • 6 – كالاهای مسافری .
  • 7 – كالاهای هدیه و سوغات كه از طریق پست وارد می‌شوند .
كالاهای تجاری
كالاهایی كه به تشخیص گمرك برای فروش ، وارد یا صادر می‌گردد ، اعم از اینكه به همان شكل یا پس از انجام عملیات تولیدی ، تفكیك و بسته بندی به فروش برسد تجاری تلقی خواهد شد .

تشریفات مربوطه به خرید كالا 

خریدار (وارد كننده) كالا به توجه به محلهای خرید و شرایط مربوط كه قبلا از طرق مختلف پیش‌بینی و بررسی نموده است ، اقدام به خرید می‌نماید . نحوه خرید از بازارهای خارجی و از طریق نمایشگاههای بین‌المللی ، بروشورهای تحقیقی و اتاق بازرگانی در ایران انجام می‌گیرد . خرید بخش دولتی بیشتر از طریق مناقصه و بخش عمومی بیشتر از طریق استعلام بهاء انجام می‌پذیرد .

روشهای خرید كالا 

روشهای خرید كالا براساس اینكوترمز 1990 به شرح زیر است :

EXW تحویل كالا در محل كار EXW
FOB تحویل كالا روی عرشه كشتی یا روی كامیون BOARD) (FREE ON
FAS تحویل كالا كنار كشتی (FREE ALONGSIDE SHIP)
FCA به صورت تحویل در محل مقرر به حمل كننده (FREE CARRIER)
CFR قیمت كالا و كرایه تا بندر مقصد (COST AND FREIGHT)
CIF قیمت كالا و كرایه و بیمه تا بندر مقصد (COST,INSURANCE AND FREIGHT)
CPT پرداخت كرایه حمل تا مقصد (CARRIAGE PAID TO)
DAF تحویل كالا در مرز DELIVERED AT FRONTIER
DES تحویل كالا روی عرشه كشتی در بندر مقصد DELIVERED EX SHIP
DEQ تحویل كالا روی اسكله در بندر مقصد DELIVERED EX QUAY
DDU تحویل كال در محل مقرر در مقصد بدون ترخیص و پرداخت حقوق و عوارض
گمركی DELIVERED DUTY UNPAID
DDP تحویل كال در محل مقرر در مقصد ب ترخیص و ب پرداخت حقوق و عوارض
گمركی DELIVERED DUTY PAID

مراحل ثبت سفارش 

مراحل انجام ثبت سفارش جهت واردات كالا عبارت است از :
  • 1 – آگاهی از تعرفه كالای مورد ثبت سفارش . (صاحب كالا قبل از ورود كالا چنانچه تعرفه صحیح كالای خود را نداند یا در تشخیص آن تردید داشته باشد ، میتواند از گمرك ایران تعرفه صحیح كالای خود را استعلام نماید .)
  • 2 – اخذ پروفرما از فروشنده كالا .
  • 3 – مراجعه به معاونت بازرگانی خارجی جهت تكمیل فرم ثبت سفارش .
  • 4 – اخذ مجوز ورود كالا طبق جدول مقررات صادرات و واردات از سازمانهای ذیربط .
  • 5 – مراجعه به شركت بیمه و اخذ بیمه نامه
  • 6 – اقدام به ثبت سفارش در بانك واسطه معامله بمنظور ثبت سفارش كالا (پس از تكمیل فرم تقاضا برای گشایش اعتبار بانضمام فرم بانكی و پروفرما و بیمه‌نامه اجازه نامه نسبت به پرداخت حق ثبت سفارش اقدام گردد .

حق ثبت سفارش 

حق ثبت سفارش عبارت از میزان و مبلغی است كه به موجب قانون بودجه هر سال تعیین می‌گردد و به بعضی كالاهای وارده به كشور اعم از اینكه از طریق سیستم بانكی یا خارجی ازسیستم بانكی سفارش گردیده باشند ، تعلق می‌گیرد كه مبلغ CIF(فوب + كرایه و بیمه‌نامه) و به میزان هر دلار 275 ریال (براساس 1379) وصول می‌شود . حق ثبت سفارش ممكن است در زمان گشایش اعتبار در بانك پرداخت گردد و یا در زمان ترخیص كالا در گمرك وصول شود. در ضمن برای كلیه كالاها صرفنظر از تاریخ ورود كالا یا اظهار به گمرك ، حق ثبت سفارش به میزان مقرر در زمان ثبت سفارش پرداخت خواهد شد .
كالاهائی كه از پرداخت حق ثبت سفارش معاف هستند عبارتند از :
  • 1 – كالاهای مسافری
  • 2 – كالاهای هدیه و سوغات وارده از طریق پست
  • 3 – به موجب تبصره 14 قانون بودجه سال 1379 كالاهای اساسی شامل (گندم ، قند ، شكر ، چای ، روغن نباتی ، برنج ، گوشت قرمز ، شیر ، كود و سم و بذر ، واكسن ، سموم دامی) اعم از یارانه‌ای و غیریارانه‌ای و كاغذ و كالاهای وارداتی مربوط به طرحهای بیع متقابل و سرمایه‌گذاری خارجی و خرید خارجی بخش فرهنگ از جمله صدا و سیما از حق ثبت سفارش معاف می‌باشند .

واردات 

واردات كالا به دو منظور صورت می‌پذیرد كه عبارت است از :
  • الف – ورود قطعی
  • ب – ورود موقت
الف ) واردات قطعی
منظور از واردات قطعی ، كالاهائی هستند كه برای مصرف یافروش سفارش شده و به كشور وارد و با انجام تشریفات قطعی گمركی ترخیص می‌شوند .
انواع واردات عبارتند از :
  • 1 – واردات در مقابل صادرات (ارز صادراتی غیرنفتی)
  • 2 – واردات به صورت گشایش اعتبار (ارزی)
  • 3 – واردات به صورت بدون انتقال ارز
  • 4 – واردات از مناطق آزاد تجاری ، صنعتی
  • 5 – واردات مبادلات مرزی (تعاونی مرزنشینان)
  • 6 – واردات مبادلات پیله‌وری
  • 7 – واردات از بازارچه‌های مرزی
  • 8 – واردات كالا از طریق پست
1 – واردات در مقابل صادرات (ارز صادرات غیرنفتی)
صادركنندگان كالاهای غیرنفتی مجازخواهند بود در مقابل صادرات كالاهای خود، كالاهای قابل ورودی را كه از طرف وزارت بازرگانی یا ستاد پشتیبانی برنامه تنظیم بازار اعلام می‌گردد ، وارد نمایند و یا اینكه از محل صادرات دیگران با استفاده از واریزنامه صادراتی اقدام به ورود كالاهای اعلام شده مذكور بنمایند .

2 - واردات به صورت گشایش اعتبار (ارزی) 

اینگونه واردات به صورت اعتباری اسنادی یا بروات اسنادی از طریق بانك گشایش كننده اعتبار انجام می‌گیرد و شامل انواع زیر می‌باشد .
  • الف – انواع اعتبارات اسنادی
  • ب – انواع بروات اسنادی
الف – انواع اعتبارات اسنادی :
  • 1 – اعتبار اسنادی برگشت‌پذیر
  • 2 – اعتبار اسنادی برگشت‌ناپذیر
  • 3 – اعتبار اسنادی تایید شده
  • 4 – اعتبار اسنادی گردان
  • 5 – اعتبار اسنادی قابل انتقال
  • 6 – اعتبار اسنادی یك ، دو و یا چند مرحله‌ای
  • 7 – اعتبار اسنادی فرعی
  • 8 – اعتبار اسنادی اتكائی
ب – انواع برات :
  • 1 – برات ساده
  • 2 – برات اسنادی(برات مستند)
اشكال مختلف بروات اسنادی :
  • 1 – برات دیداری
  • 2 – برات مدت دار
  • 3 – برات در مقابل تایید بخشی از ارزش كالا و قبول مانده
  • 4 – برات در مقابل قبول
  • 5 – برات رسید یا تعهد

3 - واردات قطعی كالا به صورت بدون انتقال ارز 

واردات قطعی كالا به صورت بدون انتقال ارز شامل آن قسمت از واردات می‌باشد كه خارج از سیستم بانكی عمل می‌شود و بابت ورود كالا هیچگونه ارزی از كشور خارج نمی‌گردد و باستناد مفاد ماده 38 آییننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات شامل :

الف – قطعات یدكی ، ابزار برشی ، قالب نو یا مستعمل و نمونه كالا (برای تحقیق و كپی‌برداری) برای واحدهای تولیدی ، آموزشی یا تحقیقاتی همچنین نمونه دارو (فرآورده‌های داروئی ، مواد اولیه و جانبی) مواد بسته‌بندی آن و تجهیزات و ملزومات پزشكی و آزمایشگاهی و بهداشتی ،شیر و غذای كودك و كتب و نشریات و تجهیزات آزمایشگاهی و ملزومات تحقیقاتی علمی برای دانشگاههای علوم پزشكی در صورتیكه جنبه تجاری نداشته باشد ، راسا بنام واحد تولیدی یا موسسه آموزشی یا تحقیقاتی مربوط قابل ورود و ترخیص است .

ب – در صورت كسر تخلیه ، ضایعات كالای وارداتی و مغایرت كالای وارداتی با كالای سفارش شده كه فروشنده خارجی ملزوم به ارسال كالای مجانی برای جبران خسارت می‌گردد ، كالای ارسالی با تشخیص گمرك ایران و موافقت وزارت بازرگانی قابل ورود و ترخیص است .

تبصره : كسر تخلیه سی،كی،دی (Compelitly Knocked Down)CKDعبارت است از كالائی كه به صورت كاملا پیاده شده و مجزا از هم به سبب سهولت و اقتصادی بودن حمل و نقل وارد می‌شود كه پس از عملیات ساده مونتاژ ، از قبیل پیچ و مهره‌ كردن و جوشكاری و پرچ و غیره تشكیل یك دستگاه كامل را داده و در ردیف دستگاه كامل طبقه‌بندی می‌گردد و بیشتر مربوط به ماشین آلات می‌باشد .
كارخانجات مونتاژ و اقلام موردنیاز برای ایفای تعهدات گارانتی با تشخیص وزارتخانه تولیدی ذیربط و موافقت وزارت بازرگانی مشمول این بند خواهد بود .

ج – كاتالوگ ، بروشور ، تقویم ، كتابچه حاوی مشخصات فنی و تجاری كالا ، اسناد مربوط به حمل كالا ، نقشه‌های فنی و نمونه‌های فاقد بهای ذاتی (نظیر تابلو منسوجات و غیره) بدون پرداخت سود بازرگانی و بدون كسب مجوزهای مقرر در جدول ضمیمه آئیننامه مقررات صادرات و واردات قابل ترخیص است .

د – كالای مورد نیاز پیمانكاران و مشاوران با تشخیص و موافقت سازمان دولتی ذیربط و موافقت وزارت بازرگانی قابل ورود و ترخیص است .

هـ – ورود و ترخیص موقت یا قطعی كتب و نشریات و سایر محصولات صنعت چاپ ، تكثیر و كپی برداری در زمینه‌های علمی و فنی با موافقت وزارت علوم ، تحقیقات و فن‌آوری و وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكی حسب مورد و در سایر زمینه‌ها با موافقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بدون ارائه هیچگونه مجوز دیگری قابل انجام است .

4 - واردات از طریق مناطق آزاد تجاری ،‌ صنعتی 

مناطق آزاد تجاری صنعتی در كشورمان عبارتند از : كیش ، قشم و چابهار
واردات از مناطق آزاد تجاری – صنعتی : منطقه آزاد تجاری ، صنعتی ، منطقه ویژه حراست شده بندری و غیربندری می‌باشد كه طبق بند و تبصره 2 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی با توجه به تبصره 2 قانون برنامه اول ایجاد شده است .
فعالیتهای مجاز در مناطق آزاد به شرح زیر است :
  • 1 – نگهداری امانی كالا
  • 2 – تسریع و تسهیل در دستیابی به كالا ، برای نزدیك كردن صحنه فعالیت صاحبان كالا اعم از مواد اولیه ، ماشین آلات و سایر كالاهای ساخته شده یا به مصرف‌كنندگان داخلی به منظور پشتیبانی از تولید داخلی كشور .
  • 3 – پردازش كالا یا ایجاد تغییرات در آن برای تحصیل ارزش افزوده با استفاده از امكانات بالقوه .
  • 4 – فراهم نمودن تسهیلات جهت دستیابی خریداران عمده داخلی و خارجی به كالاهای موردنیاز خود از این مناطق
  • 5 – ایجاد عرصه فعالیتهای تجاری منطقه
  • 6 – ارتباط با كشورهای آسیائی و اروپائی و سایر نقاط و برخورداری مفید از این بازارها با استفاده از تمامی تسهیلات ترانزیت داخلی و خارجی ، صادرات .
  • 7 – جذب سرمایه و امكانات داخلی و خارجی برای موارد فوق‌الذكر در نیل به اهداف موردنظر .
مهلت توقف كالای وارد شده به منطقه با تشخیص مدیریت منطقه است . صاحبان كالای وارد شده به منطقه می‌توانند تمام یا قسمتی از كالای خود را به منظور ورود قطعی یا ورود موقت به داخل كشور به گمرك اظهار و با انجام تشریفات و مقررات مربوطه ترخیص نمایند .
هزینه‌های تخلیه و بارگیری ، انبارداری كالا در این مناطق براساس تعرفه‌های پیشنهادی مدیر منطقه و تصویب اكثریت وزرای عضو شورای عالی مناطق می‌باشد . كلیه كالاهائی كه برای تولید یا ارائه خدمات موردنظر از خارج به منطقه وارد می‌شود از پرداخت سود بازرگانی معاف است .

5 - واردات از طریق مبادلات مرزی (تعاونی مرزنشینان) 

با توجه به آئیننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات ، ساكنین نقاط مرزی محروم و اهالی كلیه بخشهای مرزی استانهای كشور (بغیر از استانهای گیلان و مازندران) باستثنای بخشهای مربوط به مراكز شهرستانها مجاز خواهند بود تا بخشی از مایحتاج خود را از كشور همجوار استان خود تامین نمایند و برای این منظور اقدام به صدور كالا به كشور مذكور می‌نمایند . كالاهای وارده نیاز به مجوزهای لازم ندارند ولی در هر مورد رعایت مقررات مربوط به بهداشت و استاندارد اجباری می‌باشد .
مرزنشینان بایستی دارای كارت مبادلات مرزی باشند كه به مهر شركت تعاونی مربوطه ممهور گردد. كارت مبادلات مرزی توسط اداره بازرگانی محل و در صورت نبودن آن در بخشداری محل در اسفند ماه هر سال تا پایان فروردین ماه سال بعد بنام سرپرست خانواده صادر می‌گردد و به مدت یكسال اعتبار دارد .
در ضمن نوزادان خانواده‌های دارنده كارت مبادلات مرزی در صورتی كه عضو ششم به بعد باشد مشمول تسهیلات فوق نخواهند بود .

6 - مبادلات مرزی (پیله وری) 

مبادلات مرزی به سوداگران و پیله وران اماكن نقاط مرزی استانهای كشور اختصاص دارد كه تحت شرایطی با كارت پیله‌وری كه توسط ادارات بازرگانی با احراز شرایط مخصوص به خود صادر می‌شود ، طبق آئیننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات از محل فهرستی كه توسط وزارت بازرگانی اعلام می‌گردد ، اقدام به ورود و صدور كالا می‌نمایند . در ابتدا به كشور مقابل استان خود كالا صادر و برابر ارزش آن اقدام به ثبت سفارش كالا می‌نمایند . افراد مذكور حق دادن وكالت جهت ورود كالا به دیگران را ندارند . افراد ساكن بخشهای مرزی كشور كه پنج سال مستمر قبل از تقاضا در مناطق مرزی محل فعالیت خود سكونت داشته و حداقل دو سال سابقه خرید و فروش كالا در داخل كشور داشته و دارای پیمان یا تعهد ارزی مهلت منقضی واریز نشده باشد ، می‌توانند با دریافت كارت پیله‌وری بنام خود به مبادلات مرزی در چارچوب مقررات مربوطه اقدام نمایند .
كارت پیله‌وری توسط اداره بازرگانی محل صادر و دارای یكسال اعتبار از تاریخ صدور می‌باشد . دارندگان كارت پیله‌وری می‌توانند كالاهائی را كه صادرات آنها مجاز و یا با صادرات آنها موافقت كلی شده است با رعایت مقررات مربوط ، به كشور یا كشورهای مقابل محل سكونت خود صادر كرده، در مقابل كالاهای صادر شده كالاهای مجاز یا مجاز مشروط موردنیاز خود را با كسب مجوزهای مربوطه در جداول مقررات صادرات و واردات از كشورهای مذكور وارد و ترخیص نماید .
واردات كالای تولید شده در كشورهای آسیای میانه (آذربایجان ، گرجستان ، ارمنستان ، تركمنستان ، ازبكستان ، قرقیزستان ، تاجیكستان ، قزاقستان ، روسیه و اكراین ) نیاز به تودیع سپرده ثبت سفارش ندارند .

7 - بازارچه‌های مرزی 

بازارچه‌های مرزی محوطه‌ای است محصور واقع در نقطه صفر مرزی در جوار گمركات مجاز به انجام تشریفات ترخیص كالا ، یا مكانهائی كه طبق تفاهم‌نامه‌های منعقد شده بین جمهوری اسلامی ایران و كشورهای همجوار تعیین می‌شود و اهالی دو طرف مرز می‌توانند تولیدات و محصولات كشور خود را با رعایت مقررات صادرات و واردات برای داد و ستد در این بازارچه‌ها عرضه نمایند .
استقرار گمرك در درب ورود و خروج بازارچه جهت اعمال مقررات صادرات و واردات و نظارت بر رعایت آن در بازارچه‌ ضروری است و انجام این امور به عهده گمرك می‌باشد . فهرست كالاهای قابل داد و ستد در بازارچه و میزان ارزش آن را وزارت بازرگانی با توجه به نیازمندیهای استانهای مرزی و تفاهم بعمل آمده با كشور مقابل و مقررات صادرات و واردات كشور ،‌ تهیه و اعلام می‌نماید.
ورود و ترخیص كالا در بازارچه‌های مرزی صرفا با ارائه فاكتور فروش غرفه‌های بازارچه‌های مرزی كشور مقابل امكان پذیر بوده و نیاز به ارائه سایر مدارك از قبیل پروفرما و بارنامه حمل نمی‌باشد . كلیه كالاهای مجاز در بازارچه‌های مرزی قابل داد و ستد می‌باشند . ورود هر نوع كالا از طریق بازارچه‌های مرزی موكول به صدور كالا بوده و در هر سال ارزش كالاهای قابل ورود هر بازارچه تا سقف پنج میلیون دلار تعیین گردیده است . كلیه اشخاص حقیقی ساكن در مناطق مرزی و اشخاص حقوقی كه در مناطق مرزی فعالیت می‌نمایند مجاز به فعالیت در بازارچه‌های مرزی هستند .

8 - واردات از طریق پست 

طبق ماده 39 آئیننامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات سال 1379 از طریق پست می‌توان كالاهائی را كه ورود آنها شرعا یا قانونا ممنوع نباشد و جنبه تجاری پیدا نكند تا پنجاه هزار ریال بنام هر نفر بدون پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی ، بدون مطالبه كارت بازرگانی و مجوزهای مقرر در جدول مقررات صادرات و واردات وارد و ترخیص نمود . در صورتیكه ورود كالا از این طریق به صورت یك جریان تجاری درآید یا مشكلات دیگری را برای كشور ایجاد كند ، وزارت بازرگانی می‌تواند با هماهنگی وزارت پست و تلگراف و تلفن فهرست كالاهای مذكور را برای جلوگیری از ترخیص به گمرك اعلام نماید . ورود كالاهای موضوع ماده 38 آئیننامه اجرائی قانون مقررا ت صادرات و واردات (بدون انتقال ارز) از طریق پست نیز امكان پذیر می‌باشد .

ب - واردات موقت 

ورود موقت رویه گمركی است كه به موجب آن می‌توان كالای خاصی را برای منظور خاصی در مدت معین وارد كشور و سپس خارج كرد . ورود كالای مجاز و مشروط و غیرمجاز با موافقت گمرك ایران و ورود كالاهای ممنوع‌الورود موكول به مصوبه هیئت دولت می‌باشد .
ورود موقت به منظورهای ذیل انجام می‌پذیرد :
  • 1 – ورود موقت مواد اولیه .
  • 2 – ورود موقت كالاهای خارجی برای شركت در نمایشگاههای بین‌المللی .
  • 3 – ورود موقت كالا برای تكمیل و تعمیر .
  • 4 – ورود موقت دستگاههای فیلمبرداری و عكسبرداری هوائی و مطالعات علمی و فنی و غیره .
  • 5 – ورود موقت وسائط نقلیه .
  • 6 – ورود موقت دام كه به منظور تعلیف موقتا وارد كشور می‌شوند .
  • 7 – ورود موقت محفظه‌های مخصوص حمل كالا (كانتینر) .
  • 8 – ورود موقت كالاهائی كه طبق كنوانسیون گمركی به صورت موقت وارد می‌شوند .

ج - كالاهای مرجوعی (اعاده به خارج از كشور) 

كالاهای مرجوعی كالاهایی هستند كه :
1 – بدلیل ممنوعیت و یا غیرمجاز بودن و یا عدم تطبیق با مجوزهای مربوطه قابل ترخیص نمی‌باشند.
  • الف : برای این منظور چنانچه كالا در گمرك مرزی موجود باشد اظهارنامه در دو نسخه تنظیم می‌گردد و مشمول پرداخت هزینه‌های گمركی است و تحت‌نظر مستمر ماموران گمرك از كشور خارج می‌گردد .
  • ب : چنانچه كالا در گمركخانه داخلی موجود باشد برای این منظور اظهارنامه در سه نسخه تنظیم می‌گردد و برای مرجوع نمودن كالاهای مجاز مبلغی معادل یك برابر مجموع حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض مربوطه و برای مرجوع نمودن كالاهای غیرمجاز و مجاز مشروط و ممنوع ‌الورود مبلغی معادل یك برابر حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض مربوطه بعلاوه سه برابر ارزش كالا سپرده اخذمی‌گردد كه پس از تایید پروانه مرجوعی مربوط توسط گمرك خروجی، سپرده مذكور به صاحب آن مسترد می‌گردد .
2 – بعنوان ورود موقت قبلا به كشور وارد شده‌اند و در پایان مهلت مربوطه برای اعاده به خارج از كشور اظهار مرجوع می‌شوند .

راههای واردات كالا 

   1 – واردات از طریق دریائی
   2 – واردات از طریق هوائی
   3 – واردات از طریق زمینی (جاده‌ای) و یا راه‌آ‎هن

تشریفات ترخیص كالا از گمرك 

برای ترخیص كالا از گمرك مراحل زیرانجام می‌گیرد :
  • 1 – تنظیم اظهارنامه توسط صاحب كالا یا نماینده قانونی وی همراه با كلیه اسناد و مدارك و مجوزها در صورت لزوم .
  • 2 – بررسی اظهارنامه توسط قسمت احراز هویت .
  • 3 – مراجعه به بانك جهت پرداخت مبلغ تعیین شده بابت حقوق و عوارض و هزینه‌های گمركی در اظهارنامه .
  • 4 – ارائه فیش بانك به دفتر ژورنال گمرك .
  • 5 – مراجعه به قسمت پروانه جهت صدور پروانه سبز گمركی .
  • 6 – مراجعه به دفتر كوتاژ جهت ثبت اظهارنامه .
  • 7 – مراجعه به سرویس ارزیابی جهت تعیین ارزیاب .
  • 8 – مراجعه به انبار در معیت ارزیاب مربوطه جهت ارزیابی كالا .
  • 9 – ارزیابی كالای اظهار شده ، در این مرحله چنانچه نیاز به ارسال نمونه به آزمایشگاه باشد ، می‌باید به آزمایشگاه مراجعه شود .
  • 10 – مراجعه به دایره ارزش جهت تایید ارزش اظهار شده .
  • 11 – مراجعه مجدد به ارزیاب مربوطه پس از انجام مراحل 9 و 10
  • 12 – پس از امضای ارزیاب ، مراجعه به كارشناس و سپس مسئول سرویس ارزیابی .
  • 13 – پس از مهر رئیس سرویس ارزیابی ، مراجعه به دفتر كل انبارها .
  • 14 – مراجعه به درب خروج جهت اخذ مجوز بارگیری (در این مرحله اظهارنامه مجددا بررسی و سپس اجازه بارگیری صادر می‌شود)‌.
  • 15 – مراجعه به انبار جهت تحویل كالا.
  • 16 – مراجعه به درب خروج و پس از امضای دفتر درب خروج ، اقدام به خارج نمودن كالا می‌گردد .

اسناد و ضمائم اظهارنامه 

  • 1 – قبض انبار
  • 2 – ترخیصیه
  • 3 – بارنامه حمل (Bill of lading)
  • 4 – عدلبندی (Packing List)
  • 5 – بیمه نامه
  • 6 – گواهی مبدا
  • 7 – گواهی بازرسی
  • 8 – سیاهه خرید (فاكتور)
  • 9 – پیش فاكتور (پروفرما)
  • 10 – گواهینامه مربوط به بهداشت (حسب مورد)
  • 11 – گواهینامه استاندارد (حسب مورد)
  • 12 – فتوكپی كارت بازرگانی
  • 13 – فتوكپی كد اقتصادی
  • 14 – فتوكپی پروانه بهره‌برداری (واحد تولیدی)
  • 15 – فتوكپی وكالتنامه رسمی و ثبتی برای نماینده ترخیص
  • 16 – فتوكپی كارت حق‌العملكاری (برای حق‌العملكار)
  • 17 – مجوزهای ورود (حسب مورد)
  • 18 – اعلامیه فروش ارز
  • 19 – كاتالوگ ، بروشور (حسب مورد)
حمل یكسره
حمل یكسره عبارت است از انتقال كالای گمرك نشده از گمرك مرز ورودی به گمرك مقصد بارنامه حمل ، در داخل كشور بدون تخلیه از وسیله حمل ، تشریفات حمل یكسره غیر قطعی است .

ترخیص یكسره
ترخیص یكسره عبارت است از ترخیص قطعی كالا كه عملیات ارزیابی روی وسیله نقلیه انجام می‌شود و تشریفات آن قطعی است .

كابوتاژ
کابوتاژ عبارت است از حمل كالا از یك نقطه گمركخانه به نقطه دیگر كشور از راه دریا و یا رودخانه‌های مرزی .

كالاهای انتقالی 

كالاهای انتقالی عبارتند از كالاهایی كه از لنگرگاهها یا بندرها یا فرودگاههای كشور از یك كشتی به كشتی دیگر ، از یك هواپیما به هواپیمای دیگر انتقال داده می‌شود كه ممكن است بطور مستقیم یا غیرمستقیم انجام شود . برای انتقال كالا بطور مستقیم ، اظهارنامه در دو نسخه تنظیم می‌گردد .
برای انتقال كالا بطور غیر مستقیم ، اظهارنامه در سه نسخه تنظیم می‌گردد .

روز اظهار كالا
روز اظهار كالا روزی است كه صاحب كالا با توجه به منظورهای پنجگانه (ورود قطعی ، ورود موقت ، ترانزیت داخلی ، ترانزیت خارجی ، مرجوعی) طبق اظهار خود وجوهی را كه به ترخیص كالا تعلق می‌گیرد ، به صندوق گمرك پرداخته باشد .
روز اظهار نیز جزو ایام توقف كالا در اماكن گمركی محسوب می‌گردد .

سند ترخیص
سند ترخیص سندی است كه به موجب آن بتوان كالا را از گمرك خارج نمود . مانند پروانه گمركی برای كالاهای تجاری و پته برای كالاهای غیرتجاری .

تاریخ صدور سند ترخیص
تاریخ صدور سند ترخیص روزی است كه رئیس گمرك محل ترخیص كالا یا قائم مقام او ، سند (پروانه سبز گمركی ، پته) را امضا و اجازه ترخیص صادر نموده است .

كالای متروكه
كالای متروكه مطابق ماده 22 قانون امور گمركی ، كالاهایی است كه صاحب آن به هر دلیل جهت ترخیص آن به گمرك مراجعه نكرده باشد و یا اگر مراجعه نموده در ارائه اسناد و مداركی كه لازم است تاخیر كرده باشد و یا به علت عدم ارائه مجوزهای خاص موردنیاز ، كالا متروكه شده باشد .

در فرودگاههای كشور پس از دو ماه و در سایر اماكن گمركی پس از چهارماه توقف از تاریخ صدور اولین قبض انبار ، كالا متروكه می‌گردد . بعد از این مدت با موافقت گمرك تا چهارماه دیگر (در گمركات زمینی و دریائی) و تا 2 ماه دیگر در گمركات فرودگاهی قابل تمدید می‌باشد . همچنین با توجه به ماده 389 آئیننامه اجرائی قانون امور گمركی هرگاه كالایی اظهار و سند ترخیص صادر و تا چهار ماه از گمرك خارج نشود جز در موارد قوه قهریه (فورس ماژور) كالا متروكه شده و تحویل سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیكی می‌گردد و گمرك هیچگونه دخل و تصرفی در آن ندارد .

كالاهای ضبطی در گمرك (ماده 31 قانون امور گمركی) 

ضبط كالا در گمرك اصولا در مواردی است كه كالا ممنوع‌الورود یا غیرمجاز بوده و با نام مشخصات صحیح اظهار شده باشد كه گمرك نسبت به ضبط آن اقدام می‌نماید و سه ماه به صاحب كالا فرصت داده می‌شود كه كالای وارده را از كشور اعاده نماید . ولی صاحب آن در این مورد اقدامی ننموده ، در این صورت بعد از انقضای مهلت مذكور كالا اصطلاحا ضبط می‌شود . پس از ضبط كالا ، به صاحب آن تا دو ماه مهلت داده می‌شود . پس از ضبط كالا ، به صاحب آن تا دو ماه مهلت داده می‌شود كه اگر شكایتی دارد به مراجع قضایی تسلیم نماید ، در غیر اینصورت و گذشت مدت دو ماه فوق اصطلاحا كالا ضبط قطعی می‌گردد یعنی به مالكیت دولت درمی‌آید .

انواع كالا از لحاظ شرایط ورود 

الف – كالاهای مجاز : عبارتند از كالاهایی كه ورود آنها نیاز به انجام شرط نباشد.

ب – كالاهای مشروط : كالاهایی هستند كه ورود آنها نیاز به انجام شرط شده باشد كه در ستون جدول مقررات صادرات و واردات سالانه یا در مندرجات ذیل یادداشتهای فصل تعرفه پیش‌بینی می‌گردد .

ج – كالاهای ممنوع الورود : كالاهایی می‌باشند كه ورود آنها به موجب قوانین خاص و تصویب مجلس شورای اسلامی و یا در چارچوب قانون شرع مقدس اسلام منع گردیده باشد .

مرور زمان در گمرك 

مرور زمان در گمرك موضوع ماده 16 قانون امور گمركی عبارت است از اینكه چنانچه در اثر اشتباه محاسبه و غیره چه از طرف گمرك و چه از طرف صاحب كالا مبالغی كمتر یا بیشتر دریافت و یا پرداخت شده باشد هر دو طرف در مدت زمان هشت ماه می‌توانند نسبت به مطالبه كسر دریافتی از طریق گمرك و یا مطالبه اضافه پرداختی اقدام نمایند . مبدا مرور زمان تاریخ صدور سند ترخیص است .

انواع بارنامه یا سندحمل كالا 

   1 – بارنامه دریائی (Bill of Landing)
   2 – بارنامه حمل سراسری Trough B/L
   3 – بارنامه حمل مركب فیاتا (F.B.L) Fiata combined transport
   4 – راهنامه هوائی (Air way Bill)
   5 – راهنامه زمینی (جاده‌ای) (CMR)
   6 – راهنامه راه آهن (Railway of Landing)
   7 – بارنامه پستی
لازم به ذكر است كه در حمل و نقل بین‌المللی كالا اسناد و مدارك حمل دیگری نیز وجود دارد كه ذكر آنها در این مقال نمی‌گنجد .

ارزش كالا در گمرك 

ارزش كالای ورودی در گمرك در همه موارد عبارت است از بهای سیف (‌CIF) (بهای خرید كالا در مبدا باضافه هزینه بیمه ، حمل و نقل و باربندی ) و كلیه هزینه‌های مربوط به افتتاح اعتبار یا واریز بروات و سایر هزینه‌ها كه به آن كالا تا مرز ورود به اولین دفتر گمركی تعلق می‌گیرد كه از روی سیاهه خرید یا سایر اسناد تسلیمی صاحب كالا به گمرك تعیین و براساس نرخ ارز و برابریهای اعلام شده از طرف بانك مركزی ایران در روز اظهار (تسلیم اظهارنامه) محاسبه خواهد شد .

سپرده در گمرك 

سپرده در گمرك مبلغی است كه نقدا یا به صورت ضمانتنامه بانكی معتبر بعنوان تامین پرداخت وجوهی بابت حقوق گمركی ، سود بازرگانی یا عوارض و هزینه‌های گمركی و سایر مخارجی كه ممكن است به كالا تعلق بگیرد موقتا پرداخت می‌شود ، اصولا دارای مدت معین می‌باشد و چنانچه ظرف مدت مذكور صاحب كالا تعهدات خود را انجام ندهد مبلغ سپرده به درآمد قطعی منظور می‌گردد .

حقوق گمركی 

حقوق گمركی كه خود یك نوع مالیات غیرمستقیم محسوب می‌گردد عبارت است از وجوهی كه به موجب جدول تعرفه گمركی از كالاهای ورودی دریافت می‌گردد و برای توسعه اقتصادی و حمایت از صنایع داخلی می‌باشد كه توسط مصوبه هیئت دولت به مجلس پیشنهاد و قوه مقننه آنرا تعیین می‌نماید .

سود بازرگانی 

سود بازرگانی یك نوع مالیات غیر مستقیم است و عبارت است از وجوهی كه طبق تصویبنامه هیئت وزیران به استناد قانون تجارت خارجی ، قانون امور گمركی و قانون مقررات صادرات و واردات از برخی كالاهای وارداتی اخذ می‌گردد و هرگاه دولت لازم بداند به منظور حمایت از تولیدات صنایع كشور میزان آن را تغییر می‌دهد .

هزینه‌های گمركی
هزینه‌های گمركی وجوهی هستند كه میزان و چگونگی وصول آنها با تصویب هیئت وزیران برای تخلیه ، باربری ، صفافی (بارچینی) ، بارگیری ، انبارداری ، آزمایش ، تعرفه‌بندی كالا، كارشناسی ، بدرقه كالا ، خدمات فوق‌العاده و نظایر آن، توسط گمرك وصول می‌شود .

عوارض دریافتی 

عوارض شامل وجوهی است كه وصول آن طبق مقررات بعهده گمرك قرار گرفته است و عبارتند از: عوارض شهرداری ، عوارض هلال احمر ، عوارض هوائی، عوارض شهرداری محل (تعاون) ، عوارض بندری ،عوارض بهداری ،یك درصد عوارض ویژه ،تضمین صادرات ،حق ثبت سفارش.

بیمه محلی
گمرك ایران برای جبران خسارت ناشی از آتش‌سوزی احتمالی و از بین رفتن كالا در مدت توقف در اماكن گمركی به نفع شركت بیمه طبق جدول اعلام شده از كالاهای وارده حق بیمه دریافت می‌نماید و نرخ آن در تمام اماكن گمركی اعم از زمینی ، دریایی ، هوائی یكسان است .
هم اكنون در ازای هر ماه یك و نیم در هزار سیف كالا دریافت می‌شود .

تعیین تعرفه 

در مواردی كه صاحب كالا یا نماینده قانونی او تعرفه صحیح كالای خود را نداند و یا در تشخیص آن تردید داشته باشد می‌تواند قبل از تنظیم اظهارنامه با تسلیم درخواست كتبی و ارائه اسناد مالكیت و الصاق نمونه كالا و مدارك مربوطه به آن و با پرداخت هزینه آزمایش از رئیس گمرك حمل تعرفه‌بندی كالای خود را استعلام كند و پس از دریافت پاسخ كتبی و حصول اطلاع قطعی از تعرفه كالاهای خود به تنظیم اظهارنامه مبادرت نماید (ماده 99 آ.ا.ق.ا.گ) .

انوانتر
صاحب كالا یا نماینده قانونی او حق دارد قبل از تسلیم اظهارنامه ، طبق تقاضای كتبی و ارائه اسناد مالكیت با موافقت گمرك كالای خود را رویت و به توزین بسته‌ها یا باز كردن و دیدن محتویات آنها جهت بدست آوردن مشخصات مذكور و نمونه برداری و همچنین به خشك كردن كالا و تعویض لفاف آن اقدام نماید .
اقدام مزبور باید با حضور و تحت نظارت مستمر ماموران مطلع و بصیر انجام بگیرد كه اداره در ضمن صدور اجازه تعیین خواهد نمود .
هرگاه بر اثر باز كردن و بستن بسته‌ها به ترتیب فوق خسارتی به محتویات آنها وارد آید مسئولیت آن متوجه گمرك نخواهد بود و از بابت آن خسارت ، تخفیفی در حقوق گمركی و سود بازرگانی و هزینه‌های گمركی و عوارض داده نخواهد شد .
هرگاه صاحب كالا بخواهد اقدام به بازدید محتویات بسته‌ها و یا تغییر لفاف و یا خشك كردن كالا و یا سایر اعمالی كه مستلزم تغییر در بسته‌بندی و دست‌خوردگی كالا باشد بكند باید مراتب را صریحا و بطور وضوح و تفكیك در درخواست خود قید نماید و ماموری كه برای این كار تعیین می‌گردد باید مراقبت نماید كه غیر از آنچه صاحب كالا درخواست نموده و با آن موافقت شده عمل دیگری انجام نگیرد . همچنین قبل از انجام هرگونه عملی مامور باید مشخصات ظاهری بسته‌ها را از حیث نوع بسته و علامت وسالم بودن یا پاره‌گی و یا دستخوردگی داشتن ، صورتمجلس كرده سپس اجازه باز كردن آنها را بدهد . پس از باز كردن بسته‌ها باید پر و یا خالی بودن ، وزن خالص ، نوع ، جنس ، مقدار ، تعداد و سایر مشخصات كامل كالای محتوی تمام بسته‌ یا بسته‌هائی را كه مورد درخواست صاحب كالا بوده صورتمجلس نماید و در هر حال یك نسخه از صورتمجلس باید به انبار تسلیم شود (ماده 98 آ.ا.ق.ا.گ) .

مراجع رسیدگی به اختلافات گمركی 

تعداد اعضاء كمیسیون رسیدگی به اختلافات گمركی متشكل از هفت نفر عضو اصلی و پنج نفر عضو علی‌البدل می‌باشد كه از میان هفت نفر دو نفر از صاحب منصبان وزارت دارائی و وزارت بازرگانی و بقیه از كارمندان بصیر و مطلع گمرك برای مدت دو سال بموجب احكام رسمی بترتیب از طرف وزرای دارائی و بازرگانی و رئیس‌كل گمرك ایران انتخاب می‌شوند .

كمیسیون رسیدگی به اختلافات گمركی 

وظایف كمیسیون رسیدگی به اختلافات گمركی 

   الف : رسیدگی و صدور رای نسبت به پرونده‌های گمركات مختلف كه از لحاظ تشخیص و تطبیق نوع كالا با مندرجات تعرفه گمركی ، مورد اختلاف واقع شده است .
   ب : رسیدگی و صدور رای در مورد هر اختلافی كه در اجرای مقررات گمركی و مقررات عمومی صادرات و واردات ناشی می‌شود .
   ج : مشاوره و اظهارنظر در مورد طرحها و یا گزارشها یا پیشنهادهای رسیده به گمرك .
   د : رسیدگی به درخواستهای استعلام تعرفه‌بندی بین گمركات كشور و بازرگانان .
   هـ : رسیدگی به درخواستهای تعرفه‌بندی كالا قبل از ورود .
در صورت تصویب اكثریت اعضا در مورد رای صادره ،‌ هرگاه ما به التفاوت موضوع اختلاف پنج میلیون ریال و كمتر باشد ، رای مربوطه قطعی خواهد بود و در مورد مبلغ مابه التفاوت بیشتر می باید صریحا به قابل تجدیدنظر بودن رای اعلام نظر نمایند و طرفین می‌توانند ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ رای تقاضای تجدیدنظر نمایند .

كمیسیون تجدیدنظر 

كمیسیون تجدیدنظر با حضور كلیه اعضاء به موارد زیر رسیدگی می نماید :
   الف : رسیدگی به پرونده‌هائی كه مبلغ مورد اختلاف بین رای كمیسیون رسیدگی به اختلافات گمركی و مبلغ مورد قبول صاحب كالا بدون احتساب جریمه از مبلغ پنج میلیون ریال كمتر نباشد .
   ب : رسیدگی به رای كمیسیون رسیدگی به اختلافات گمركی كه ظرف مدت 20 روز مورد اعتراض گمرك و صاحب كالا قرار گرفته باشد .

كالاهای وارده به گمرك امانات پستی 

كالاهای وارده به گمرك امانات پستی به سه منظور وارد می‌گردد :
الف : هدیه و سوغات
ب : كالاهای مسافری
ج : كالاهای نمونه و لوازم یدكی برای واحدهای تولیدی

الف : به صورت هدیه و سوغات برای اشخاص حقیقی ، در حال حاضر طبق ماده 39 آئیننامه اجرائی قانون مقررات صادرات و واردات سال 1379 برای هر نفر تا مبلغ پنجاه هزار ریال بشرط نداشتن جنبه تجاری و منع شرعی و قانونی و غیرمستعمل بودن (در مورد البسه) با معافیت از پرداخت حقوق و سود و عوارض مربوطه قابل ترخیص و برای مازاد آن بمیزانی كه در مقررات مربوطه تعیین می‌شود با توجه به نكات فوق با اخذ حقوق و عوارض مربوطه طبق جدول مقررات صادرات و واردات با صدور پته گمركی قابل ترخیص می‌باشد .

ب : به صورت لوازم و كالاهای مسافری : كه مقررات مربوطه در بخش مسافری این كتاب بیان شده است .

ج : به صورت نمونه كالا و لوازم یدكی برای واحدهای تولیدی تحقیقاتی و آموزشی و كاتالوگ و بوروشور و غیره …

نحوه ارزیابی و ترخیص كالاهای وارده به گمرك امانات پستی 

1 – بسته‌های وارده ابتدا در بخش غیابی بدون حضور صاحب بسته در حضور نماینده پست مورد ارزیابی قرار می‌گیرند كه با در نظر گرفتن نوع كالا و غیرمستعمل بودن آن (در مورد البسه) و نداشتن منع شرعی و قانونی و غیرتجاری بودن تا مبلغ پنجاه هزار ریال بدون اخذ حقوق و سود و عوارض ترخیص و تحویل نماینده پست می‌گردد تا تحویل صاحبان آنها گردد و مازاد بر آن طبق شرایط بند الف فوق‌الذكر ترخیص می‌گردد . كالاهای ترخیص شده همراه نسخه‌ای از پته گمركی مذكور توسط نماینده پست برای آنها ارسال تا پس از پرداختن وجه پته كالا را تحویل گیرند .

2 – تعدادی از بسته‌هائی كه احتیاج به بررسی بیشتر دارد به صورت حضوری با حضور صاحب بسته و در حضور نماینده پست ارزیابی می‌گردد . در این قسمت پس از تعیین میزان حقوق و سود و عوارض مربوطه و پرداخت آن پته صادره تحویل صاحب كالا می‌گردد كه به موجب آن بسته خود را تحویل گرفته و از گمرك ترخیص نماید .

نكته : هرگونه كسری و خسارت دیدن بسته‌ها و محتویات آنها و عدم تحویل به موقع به صاحب بسته بعهده شركت پست كه آورنده و نگهدارنده بسته است ، می‌باشد و در این زمینه گمرك هیچ مسئولیتی ندارد .

نحوه ترخیص بسته‌ها در بخش حضوری 

جهت صاحب بسته كه قبلا از طریق شركت پست دعوتنامه ارسال شده است شخصا با داشتن كارت شناسائی به گمرك مراجعه می‌نماید ، افرادی كه بعنوان نماینده صاحب بسته برای ترخیص مراجعه می‌نمایند می‌بایست دارای وكالتنامه رسمی یا معرفی‌نامه از طرف صاحب بسته باشند و به شرح زیر برای ترخیص بسته اقدام نمایند .
  • 1 – اخذ شماره نوبت از گمرك .
  • 2 – مراجعه به قسمت احراز هویت پست (در این قسمت پس از احراز هویت ، صاحب بسته یا نماینده وی ، شماره نوبت اخذ شده از گمرك درظهر اعلامیه پستی نامبرده منعكس و جهت بیرون آوردن بسته از انبار برای ارزیابی به قسمت ثبت دفتر انبار تحویل می‌گردد .)
  • 3 – ثبت شماره اعلامیه پستی و شماره نوبت اخذ شده در دفتر انبار .
  • 4 – تحویل اعلامیه پستی به كارشناسان بخش تجاری و غیرتجاری گمرك جهت تعیین ارزیاب .
  • 5 – بیرون آوردن بسته از انبار و تحویل به ارزیاب مربوطه جهت ارزیابی .
  • 6 – ارزیابی بسته‌ها با توجه به اولویت شماره نوبت اخذ شده در حضور نماینده پست شروع می‌شود و میزان معافیت و حقوق و عوارض مربوطه تعیین می‌گردد .
    در این قسمت میبایست مجوز ترخیص كالاهایی كه به موجب جدول مقررات صادرات و واردات بعهده سازمان یا وزارتخانه بخصوصی است كه در بند 7 ذكر گردیده ، كسب گردد . بعضی از نمایندگان سازمانها یا وزارتخانه های مذكور در گمرك مستقر هستند كه نظریه خود را اعلام می‌دارند ، ولی بعضی دیگر از نمایندگان مذكور در گمرك مستقر نمی‌باشند. بنابراین برای آن دسته از كالاهایی كه نیاز به كسب نظر سازمان خاصی دارد قبض نگهداری صادر می‌گردد تا پس از ارائه موافقت ترخیص گردد .
  • 7 – نظر نماینده اداره ارتباطات رادیوئی درباره : رادیو ، تلفنهای بی‌سیم ، تلفن همراه (موبایل) ، بردهای الكترونیكی ، IC (آی – سی) ، دزدگیر ، آیفون تصویری ، كنترل دستگاههای رادیوئی ، تلویزیونی و كنترل ماشینهای اسباب بازی و غیره .
    نظر نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره كتب ، نشریات ، مجلات ، كاتالوگ ، بروشور ، روزنامه و بعضی مدلهای گیتار و ارگ ، نوار ویدئو ، نوار كاست ، دیسكتهای موسیقی ، فلاپی دیسكتها و غیره .
    نظر نماینده وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی (معاونت امور داروئی در ارتباط با داروها ، سموم و حشره ‌كشهای خانگی و مواد خوراكی ، آشامیدنی ، آرایشی ، بهداشتی) و ( معاونت تجهیزات در ارتباط با لوازم و تجهیزات پزشكی)
    نظر نماینده وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری درباره كتب علمی و آموزشی و غیره .
    نظر نماینده قرنطینه نباتی درباره بذر ، گل ، نهال ، كود ، سموم دفع آفات نباتی .
    نظر نماینده سازمان انرژی اتمی ایران درباره مایكروویو (غذا گرم‌كن) و كلیه دستگاههای پرتوزا و مواد تشعشع زا و غیره .
    نظر نماینده وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در رابطه با كالاهای تحت‌نظر از جمله فشفشه ، ترقه ، طپانچه ، اسلحه و مهمات و غیره .
    نظر نماینده موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی درباره كالاهای مشمول استاندارد اجباری و تعیین نوع كالای شیمیائی و غیره از نظر نوع مواد متشكله .
  • 8 - امضای اعلامیه پستی توسط ارزیاب و كارشناس مربوطه .
  • 9 - مراجعه به بانك جهت پرداخت مبلغ تعیین شده بابت حقوق و عوارض گمركی توسط ارزیاب در متن اعلامیه پستی .
  • 10 - مراجعه به قسمت صدور پته گمركی .
  • 11 - مراجعه به صندوق گمرك .
  • 12 - مراجعه به كارشناس مربوطه جهت امضاء و مهر پته گمركی .
  • 13 - مراجعه به قسمت دفتر كل انبارها .
  • 14 - مراجعه به پست جهت پرداخت وجهی كه بعنوان عوارض پست دریافت می‌دارند .
  • 15 - مراجعه به دفتر خروج پست (ثبت ردیف اعلامیه پستی و شماره پته مربوطه و امضای صاحب كالا) .
  • 16 - تحویل بسته از پست .
  • 17 - مراجعه به درب خروج گمرك ، در این قسمت ضمن ارزیابی اجمالی مجدد و ثبت پته در دفتر درب خروج و ثبت ردیف دفتر مربوطه در ظهر پته و امضا و ممهور نمودن آن به مهر درب خروج، بسته تحویل صاحب آن شده از گمرك ترخیص می‌شود .

نحوه ترخیص بسته‌های تجاری 

ارزیابی بسته‌های واحدهای تولیدی ،‌آموزشی و تحقیقاتی جدا از بخش غیرتجاری انجام می‌پذیرد كه خود باعث تسریع در روند ترخیص كالاهای وارده به این گمرك می‌باشد . این بسته‌ها بیشتر به صورت پته ترخیص می‌گردند و برای این كار فتوكپی كارت بازرگانی ، كد اقتصادی ، پروانه بهره ‌برداری و پروانه تولیدی ضمیمه اعلامیه پستی مربوطه می‌شود .

حق ‌العملكار گمرك (Customs Broker) 

حق‌العملكار در گمرك به شخصی (اعم از حقیقی یا حقوقی) اطلاق می‌شود كه تشریفات گمركی كالای متعلق به شخص دیگری را به وكالت از طرف آن شخص در گمرك انجام ‌می‌دهد . برای این منظور می‌بایست قبلا طبق مقررات مربوطه پروانه مخصوص این شغل را از گمرك ایران دریافت نموده باشد .

موارد لازم الرعایه توسط حق‌العملكار 

1 - حق‌العملكار موظف است اصل وكالتنامه رسمی ثبتی اشخاصی كه از طرف آنان تشریفات گمركی كالا را انجام می‌دهد ، به هنگام ترخیص به گمرك ارائه و فتوكپی آن را به اظهارنامه تسلیمی ضمیمه نماید .
2 - تسلیم ضمانت كتبی نماینده معرفی شده خود به گمرك
3 - ثبت تمام عملیات انجام شده گمركی به وكالت اشخاص در دفتر مخصوص حق‌العملكاری خود .
4 - تحویل به موقع دفتر حق‌العمكاری به رئیس گمرك در زمان اخطار كتبی .
5 - حق‌العملكار بایستی دارای كارت بازرگانی نیز باشد .

سازمان حمایت از تولیدكنندگان و مصرف‌كنندگان 

یكی از سازمانهای تحت نظارت وزارت بازرگانی می‌باشد كه در راستای سیاستهای اقتصادی جامعه انجام وظیفه می‌نماید و در رابطه با ترخیص كالاهای وارده كه مشمول مابه‌التفاوت می‌باشند به شرح زیر تصمیم‌گیری می‌نماید .
  • 1 – كالاهای مشمول مابه‌التفاوت شامل كلیه واردكنندگان (اعم از بخش خصوصی، تعاونی ، دولتی) می‌باشد مگر مواردی كه معافیت آنها در دستورالعمل صریحا درج گردیده است و یا اینكه در هر مورد مجوز سازمانی مبنی بر بلامانع بودن ترخیص كالا صرفا از لحاظ عدم مطالبه مابه‌التفاوت را به گمرك ارائه دهند .
  • 2 – كالای مشمول مابه‌التفاوت كه درگمرك موجود می‌باشد و یا به كشور وارد خواهد شد (باستثناء هدایا و كالاهای همراه مسافر) ترخیص آنها را گمرك موكول به پرداخت مابه‌التفاوت مقرر می‌باشد كه می‌بایست تاییدیه سازمان را مبنی بر دریافت مابه‌التفاوت مربوطه در هر مورد ارائه نماید . چنانچه واردكننده كالا بدون اخذ تاییدیه سازمان به گمرك مراجعه نماید گمرك مربوطه از ترخیص كالا خودداری و واردكننده را جهت پرداخت مابه‌التفاوت و اخذ تایید لازم به سازمان راهنمای نماید .
  • 3 – گمركات كشور از ترخیص كالای مشمول مابه‌التفاوت با اخذ سپرده یا تعهدنامه اكیدا خودداری می‌نمایند مگر با نظر سازمان .
  • 4 – كلیه مجوزهای ترخیص صادره توسط سازمان حمایت از تولیدكنندگان و مصرف‌كنندگان دارای مهر و دو امضا مجاز معرفی شده به گمرك می‌باشد .
  • 5 – اخذ مجوز سازمان حمایت به هنگام ترخیص و درج شماره و تاریخ آن در پروانه سبز گمركی .
  • 6 – اعلام فهرست كالاهای مشمول پرداخت مابه‌التفاوت در طول سال و یا تغییر مبلغ مابه‌التفاوت مربوط به گمرك .
توجه : كالاهای وارداتی مشمول مابه‌التفاوت بشرح جدول شماره یك شامل 16 ردیف می‌باشد .
كالاهای وارداتی (با هر نوع ارز) مشمول ضوابط قیمت‌گذاری بشرح جدول شماره دو شامل 36 ردیف می‌باشد .

فهرست كالای وارداتی (با هرنوع ارز) كه مشمول ضوابط قیمت ‌گذاری است 

  • 1 - روغن نباتی
  • 2 - دانه‌های روغنی
  • 3 - شكر
  • 4 - گندم (باستثنای واردات سازمان غله كشور)
  • 5 - برنج
  • 6 - گوشت
  • 7 - چای
  • 8 - كیسه گونی(پلی پروپیلن و كنفی)
  • 9 - داروهای انسانی (باستثنای داروهای وارداتی بنام جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران توسط سازمان تداركات و تولید لوازم پزشكی و وارداتی)
  • 10 - شیرخشك
  • 11 - داروی دامی
  • 12 - مواد اولیه سموم دفع آفات نباتی
  • 13 - سموم دفع آفات نباتی
  • 14 - خاك فسفات ، اسید فسفریك
  • 15 - انواع كود شیمیایی
  • 16 - تخم نوغان ، انواع بذور اصلاح شده
  • 17 - علوفه شامل‌(ذرت ، كنجاله ، سویا ، پودرماهی ، جو ، سبوس گندم)
  • 18 - مكملها و ویتامینهای خوراك دام و طیور (از جمله میتونین ،‌كلین كلاید ، املاح و كلسیم ، فسفات و ویتامینها و…)
  • 19 - لوازم پزشكی یكبار مصرف و تجهیزات و دستگاههای پزشكی (باستثناء تجهیزات و دستگاههای پزشكی كه به نام مراكز دانشگاهی و دانشكده‌های علوم پزشكی سراسر كشور و كلیه بیمارستانهای آموزشی ، درمانی و البته صرفا با مجوز هیئت امنای ارزی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی موضوع بند الف تبصره 10 قانون بودجه سال 1377 توسط واردكنندگان ویا راسا از طریق هیئت امنا ارزی وارد می‌گردد .
  • 20 - الیاف پلی‌استر و الیاف اكریلیك
  • 21 - تاپس پلی‌استر و تاپس اكریلیك
  • 22 - انواع نخ پلی‌استر
  • 23 - فیلم و زینك
  • 24 - كاغذ چاپ و تحریر و فتوكپی
  • 25 - مواد اولیه كاغذ كاغذ چاپ و تحریر
  • 26 - كاغذ مطبوعات
  • 27 - آهن آلات (تیرآهن ، میله‌گرد ، نبشی ، سپری ، ورق) باستثناء واردات توسط واحدهای تولیدی مربوطه*
  • 28 - آلومینیوم و مس (باستثناء واردات توس واحدهای تولیدی مربوطه) (1)
  • 29 - مواد اولیه بسته بندی و مواد افزودنی و قطعات كارخانه‌های روغن نباتی
  • 30 - انواع خودرو (صرفنظر از نوع ارز وارداتی یا كیفیت واردات)
  • 31 – كمباین
  • 32 - تراكتور
  • 33 - مواد اولیه پودر شوینده (خمیر صابون ، مصرفی ، تری‌یلی‌فسفات‌سدیم ، پربورات ، فعال كننده پربورات ، پودر CMC ، تینول پال سی بی اس ایكس ، اسانس ،‌ برول (نان یونیك) ، اسید سولفوریك، جعبه تترااستیل دی امین)
  • 34 - قطعات و لوازم یدكی ماشین چاپ
  • 35 - لوازم یدكی ماشین آلات كشاورزی
  • 36 - سایر كالاهای وارداتی با ارز شناور و یا ارز صادراتی سیستم بانكی كه نام آنها دراین جدول نیامده است . ترخیص آنها از گمرك نیز موكول به ارائه مجوز سازمان حمایت از تولیدكنندگان و مصرف‌كنندگان است (باستثناء مواد اولیه ، ماشین‌آلات و قطعات یدكی از كه راسا توسط واحدهای تولیدی برای مصرف خود وارد می‌كنند)

بخش سوم : مقررات مسافری 

تعریف مسافر : مقصود از مسافر شخصی است كه دارای گذرنامه یا اجازه‌نامه معتبر بوده و از راه مجاز وارد كشور یا خارج شود .

مقررات خروج كالای همراه مسافر 

مسافران خروجی اعم از اینكه ایرانی و یا خارجی باشند می‌توانند علاوه بر وسایل سفر و لوازم شخصی ، كالاهای ایرانی به هر میزان و كالای غیرایرانی تا سقف 160 دلار همراه خود خارج نمایند مشروط بر آنكه هر دو كالا جنبه تجاری و منع شرعی و قانونی نداشته باشد .
مسافرین خروجی از مرز هوایی كه دارای بلیط و گذرنامه باشند می‌توانند یك تخته فرش دستباف را با متراژ حداكثر 6 مترمربع پس از انجام كارشناسی توسط گمرك بهمراه خود از كشور خارج نمایند منوط به اینكه فرشهای موردنظر دارای قدمت و عتیقه نبوده و نیز دارای جنبه میراث فرهنگی و تصاویر مغایر با شئونات اسلامی نباشد . در ضمن خروج فرش توسط مسافرانی كه عازم كشورهای امارات متحده عربی - عربستان و سوریه می‌باشند ممنوع می‌باشد .
به مسافرانی كه گذرنامه مستقل ندارند و نامشان در گذرنامه دیگری به عنوان ((همراه)) درج شده است اجازه خارج كردن فرش داده نمی‌شود .
از جمله كالاهایی كه مسافران خروجی می‌توانند با خود همراه داشته باشند میزان سه كیلوگرم خاویار ممهور به مهر یا پلمپ شركت شیلات بوده كه باید قبض خرید فروشگاه شیلات را نیز به همراه داشته باشند .
خروج تابلوی نقاشی و سایر آثار فرهنگی و هنری نیز به شرط آنكه جنبه تجاری نداشته و درحد مصرف شخصی باشد ، با مجوز وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجاز می‌باشد .
مطابق بخشنامه بانك مركزی مسافرین خروجی می‌توانند حداكثر یكصد و پنجاه گرم از انواع مصنوعات طلا متعلق به خود را همراه داشته باشند . چنانچه زیورآلات مورد بحث مزین به سنگهای گرانبها از قبیل الماس ، زمرد و برلیان باشد ، نبایستی وزن نگین منصوب به آنها از اجزاء قیراط تجاوز نماید .
خروج مصنوعات و ظروف نقره توسط مسافر حداكثر تا میزان سه كیلوگرم مجاز می‌باشد . مشروط براینكه اشیا مذكور از زمره آثار فرهنگی و تاریخی محسوب نگردد . خروج زعفران به همراه مسافر مجاز وحداكثر به ازای هر گذرنامه یكصدگرم می‌باشد .
خروج خشكبار به همراه مسافر بلامانع است . به استثنای پسته كه به ازای هر گذرنامه حداكثر ده كیلوگرم مجاز خواهد بود .
حسب نظر بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران حداكثر ارز مجاز برای خروج توسط دارنده گذرنامه معادل 1000 دلار (اسكناس ، چك مسافرتی و یا تركیبی از هر دو) و به ازای هر مسافر همراه معادل 500 دلار است . خروج ارز بیش از حد مجاز مستلزم داشتن اظهارنامه یا گواهی انتقال از طریق شبكه بانكی كشور است. خروج لیر سوریه ، ریال عربستان ، دینار عراق ، لیر لبنان ، درهم امارات متحده عربی و افغانی (واحد پول افغانستان) و روبل روسیه به صورت مسافری و تجاری ممنوع است . خروج پول رایج جمهوری اسلامی ایرا ن به میزان 500 هزار ریال به همراه مسافر مجاز است .
مسافرانی كه عازم زیارت عتبات و سایر سفرهای زیارتی هستند تنها مجاز هستند لوازم شخصی خود را درحد متعارف همراه داشته باشند . خروج هر نوع كالای دیگر از جمله فرش ، پسته ، مغز پسته ، خشكبار، انگشتر، تسبیح، صنایع‌دستی‌و… به‌هرمقداركه‌باشدتوسط این‌گروه ازمسافران ممنوع است.
مسافر می‌تواند حداقل 24 ساعت قبل از پرواز به گمرك مراجعه و با ارائه بلیط و گذرنامه پس از انجام تشریفات گمركی كالای خود را تحویل شركت حمل و نقل هوایی نماید .
خروج كتب و نشریات و نوار كاست و فیلم كه نشر و پخش آنها ممنوع نیست مجاز است مشروط بر اینكه توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی كنترل و مجوز خروج صادر نماید . (به شرط غیرتجاری بودن)
مسافر خروجی می‌تواند آلات موسیقی خود را از كشور خارج نماید مشروط بر اینكه از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز داشته باشد .(در صورتیكه جنبه مصرف شخصی داشته باشد) .
مسافرین خروجی می‌توانند آلات و ابزار دستی خود را كه متناسب با حرفه شخصی مسافر باشد با خود از كشور خارج نماید .
مسافرین خروجی می‌توانند دوربین فیلمبرداری ، تلفن همراه ، رایانه كیفی خود را خارج نمایند مشروط بر اینكه توسط مامور گمرك در گذرنامه مسافر ثبت گردد تا در هنگام برگشت به میهن دچار مشكل نشوند .
كارمندان دولت كه برای انجام ماموریت به خارج از كشور اعزام می‌شود و ایرانیانی كه اقامت خود را در خارج قرار می‌دهند و یا خارجیانی كه بطور رسمی در ایران اقامت دارند و یا به كار یا تحصیلات حوزوی یا دانشگاهی اشتغال دارند در پایان اقامت یا كار یا تحصیل می‌توانند لوازم مستعمل خود را درحد متعارف بدون مجوز از كشور خارج نمایند .

فهرست كالاهایی كه خروج آنها توسط مسافر ممنوع است 

  • 1 - خروج هرگونه اشیاء عتیقه و هنری با قدمت بیش از یكصد سال و خروج هرگونه شیء زیرخاكی؛
  • 2 - هرگونه كتب خطی ، اوراق مینیاتور ، قطعات خوشنویسی خط و كتب چاپ سنگی ؛
  • 3 - انواع سكه و سنگهای گرانبها ؛
  • 4 - هرگونه اسلحه و مهمات و تجهیزات نظامی ؛
  • 5 - هرگونه مواد مخدر ؛
  • 6 - هر نوع كالائی كه صدور آنه به موجب قانون یا شرع اسلام یا قانون ممنوع می‌باشد ؛
  • 7 - هرنوع كالای اساسی .

صادرات همراه مسافر به كشورهای مشترك المنافع (CIS) 

براساس بند 24 تصویبنامه شماره 35985/ت20035 هـ مورخ 3/6/1377 هیئت محترم وزیران كه مقرر می‌دارد (با توجه به شرایط بازار مالی و پولی كشورهای مستقل مشترك‌المنافع بویژه كشور روسیه ، روشهای صادرات كالا برای فروش در بازارهای كوچك آن منطقه از جمله روش صادرات همراه مسافر بررسی روشهای مناسب و معقول و قابل قبول برای این كار تهیه و به اجرا گذاشته شود. وزارت بازرگانی ((مركز توسعه صادرات ایران)) مسئول اجرای این بند است ) . دستورالعمل ذیل جهت اجرا ابلاغ می‌گردد .

ماده 1 - توریستها و اتباع كشورهای مشترك‌المنافع كه به جمهوری اسلامی ایران مسافرت می‌نمایند مجاز خواهند بود برابر مقدار ارزی كه به سیستم بانكی كشور اظهار و اعلامیه ارزی دریافت داشته‌اند اقدام به خروج كالای صادراتی بهمراه خود از كشور نمایند .
  • تبصره 1 : خروج كالا تا سقف یك هزار دلار توسط واجدین شرایط ماده 1 نیازی به اظهار به سیستم بانكی كشور و دریافت اعلامیه ارزی ندارد .
  • تبصره 2 : نرخ خرید ارزی مسافرین فوق قیمت ارز واریزنامه‌ای در روز قبل (نرخ صادراتی + قیمت واریزنامه در بازار بورس) خواهد بود .
  • تبصره 3 : خروج كالاهای همراه مسافر به هر میزان نیاز به مجوز و گواهیهای رایج ندارد .
  • تبصره 4 : خروج كالاهای صادراتی مجاز برای مسافرین كشورهای (CIS) نیاز به ارائه كارت بازرگانی ندارد .
  • تبصره 5 : مبنای ارزیابی كالاهای همراه مسافر نرخهای مصوب كمیته دائمی قیمت‌گذاری كالاهای صادراتی مستقر در مركز توسعه صادرات ایران می‌باشد .
  • تبصره 6 : در زمان خروج كالا در هرمورد كه نرخ مصوب اعلام نگردیده باشد جهت جلوگیری از بروز هرگونه مشكل برای مسافرین ، تعیین نرخ بر عهده گمرك مربوطه می باشد .
ماده 2 : مسافران ایرانی عازم كشورهای مستقل مشترك‌المنافع (CIS) مجاز به خروج كالاهای مجاز صادراتی بهمراه خود به میزان پانصد دلار آمریكا می‌باشند. خروج كالا بیش از این مبلغ تنها زمانی مجاز است كه با ارز منشاء خارجی و طبق اعلامیه ارزی بانكهای ایرانی صورت پذیرد .
  • تبصره 1 : ترددهای مرزی نیز شامل مقررات فوق می‌باشد .
  • تبصره 2 : خروج اینگونه كالاها به میزان نیاز به ارائه مجوز و گواهیهای رایج صادرات ندارد .
  • تبصره 3 : مبنای ارزیابی كالاهای همراه مسافر نرخهای مصوب كمیته دائمی قیمت‌گذاری كالاهای صادراتی مستقر در مركز توسعه صادرات ایران می باشد .
ماده 3‌ : گمرك ایران آمار صادرات مسافری را در سرفصل معین و به صورت ارزی همه ماهه به همراه آمار صادرات غیرنفتی كشور اعلام خواهد نمود .

اظهارنامه خروجی 

هرگاه گمرك صلاح بداند در مبادی خروجی از مسافر می‌خواهد اظهارنامه‌ای كه به او ارائه می‌شود تنظیم و به گمرك تسلیم دارد تا گمرك براساس اظهار كتبی صاحب كالا (مسافر) به بازدید محموله او اقدام نماید .

تذكر : هرگونه اظهار خلاف و اختفای كالا از دید مامورین گمرك تخلف یا قاچاق محسوب شده و با متخلف برابر مقررات قاچاق رفتار خواهد شد .

مقررات ورود كالای همراه مسافر 

اسباب سفر ، اشیاء و لوازمی كه عرفا مسافر در هر مسافرت كوتاه مدت مورد استفاده قرار می‌گیرد مانند : جامه‌دانها ، كیفهای مسافرت ،‌ كالسكه بچه ، چتر ، عصا ،‌ دوربین عكاسی ، وسایل آرایشی ،‌ البسه در حد متعارف ، كتاب ، ماشینهای محاسب قابل حمل ، مواد غذایی در حد متعارف و سایر اشیاء‌ شخص .
هر مسافر به هنگام ورود به كشور،علاوه بر اسباب سفر و اشیاء و لوازم شخصی مستعمل خود می‌تواند تا سقف ارزش معادل 160 دلار اشیاء غیر مستعمل و مواد خوراكی را با شرایط زیر همراه خود وارد و ترخیص نماید .

الف ) اسباب سفر و اشیاء شخصی مستعمل همراه مسافر در صورتیكه جنبه تجاری نداشته باشد كلا از پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض معاف می‌باشد .

ب )‌ اشیاء غیر مستعمل و مواد خوراكی همراه مسافر فقط یكبار در سال تا سقف 80 دلار با معافیت از پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض و در سفرهای بعد همان سال با پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض و سایر هزینه‌ها قابل ترخیص است .

ج ) اشیاء غیر مستعمل و مواد خوراكی مازاد بر هشتاد دلار همراه مسافر فقط تا سقف ارزش 80 دلار دیگر با پرداخت حقوق گمركی و دو برابر سود بازرگانی و عوارض قابل ترخیص می‌باشد. بدیهی است كالاهای وارده بایستی از انواع ممنوعه شرعی و قانونی نبوده و جنبه تجاری نداشته باشد.

اگر مسافر در سفر اول از معافیت مسافری هیچگونه استفاده نكرده باشد ، می‌تواند در سفرهای بعدی استفاده كند مشروط بر اینكه در سفر اول با مراجعه به مامور گمرك اعلام نماید كه كالایی همراه ندارد و توسط مامور گمرك مراتب عدم استفاده از معافیت در گذرنامه قید گردد .
مسافر می‌تواند قسمتی از معافیت خود را در سفر اول و در سفرهای بعد از باقیمانده معافیت خود استفاده نماید . مشروط براینكه در سفر اول مقدار معافیت استفاده شده توسط مامورین گمرك در گذرنامه قید گردیده باشد .
معافیت فقط بر همان سالی كه شخص مسافرت نموده اعمال می‌شود ( از اول فروردین تا پایان اسفند) و در صورت عدم استفاده از این معافیت در آن سال ، نمی‌تواند در سال آینده از معافیت مزبور استفاده نماید .
ورود زیورآلات طلای همراه مسافر از قبیل گردنبند ، گوشواره ، انگشتری ، النگو ، ساعت و غیره در حد متعارف و برای مصارف شخصی بصورت واحد( از هر كدام یكعدد ، در مورد گوشواره یك جفت و النگو 6 عدد) مجاز بوده و ورود مازاد بر آن منوط به كسب اجازه قبلی از بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد .
ورود ارز توسط مسافر به هر میزان به كشور آزاد بوده و در هنگام ورود لازم است توسط وی اظهار و میزان آن در اظهارنامه‌های مربوطه كه از طرف بانك در اختیار مسافر قرار می‌گیرد تكمیل تا نسبت به خروج معادل ارز مذكور در مسافرتهای بعدی براساس اظهارنامه ارزی اقدام كند .
در مواردی كه مسافرین ورودی پول رایج (ریال) همراه خود را اظهار می‌دارند در صورتیكه مازاد بر مبلغ دویست هزار ریال باشد ، مازاد در حساب مخصوصی به همین منظور افتتاح شده واریز و قبض مربوطه را دریافت و مراتب جهت اعمال مقررا ت به بانك مركزی اعلام می‌گردد .
ورود انواع دارو به كشور بیش از حد مصرف شخصی و بمیزان غیرمتعارف ممنوع و به مقدار مصرف شخص مجاز است (مشروط براینكه وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی مجوز ترخیص آنرا صادر نماید) .
در ضمن ورود داروهایی چون : مرفین ، پتدین ، متادون ، پنتاروسین ، نالوكسان، اپیرم ، و … كه تحت كنترل بخش نظارت بر مواد مخدر سازمان ملل متحد می‌باشد ، بطور كلی ممنوع است .
ترخیص نشریات ، كتاب ، نوار و فیلم و دیسكهای فشرده (CD) موكول به موافقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است . همچنین ترخیص آلات موسیقی نیز موكول است به موافقت وزارتخانه مذكور با رعایت سقف ارزش قانونی .
مسافر می‌تواند لوازم خانگی وارد و ترخیص نماید مشروط بر اینكه از سقف ارزش 160 دلار تجاوز ننماید .
مسافرینی كه اقوام درجه یك باشند از قبیل پدر و مادر و فرزند و همسر می‌توانند از معافیت یكدیگر استفاده نمایند مشروط بر اینكه با یك گذرنامه و بعنوان همراه باشند . بنابراین دو یا چند مسافر كه باهم دوست یا اقوام غیر درجه اول باشند نمی‌توانند از معافیت یكدیگر استفاده نمایند .
نوزاد هم معافیت دارد مشروط بر اینكه بعنوان مسافر همراه مشخصات وی در گذرنامه والدین قید گردیده باشد .

استفاده از كانالهای سبز و قرمز گمرك 

مسافرانی می‌توانند از مسیر كانال سبز عبور نمایند كه :
  • الف) هیچیك از كالاهای زیر را همراه نداشته باشند :
    • 1 - اسلحه و مهمات ، مواد منفجره و محترقه
    • 2 - صفحه (دیسك و نوار اعم از صوتی و تصویری)
    • 3 - كتب و نشریات مخالف نظم و عفت عمومی و شئون ملی و مذهبی كشور
    • 4 - دستگاههای فرستنده و تلفن بی‌سیم
    • 5 - بذر و قلمه ، پیاز گل و اجزاء نباتی
    • 6 - آلات قمار
    • 7 - مشروبات الكلی
    • 8 - مواد مخدر
  • ب ) اولین سفردرسال جاری بوده و یا در سفرهای قبلی از معافیت مسافری هیچگونه استفاده ننموده باشد .
  • ج ) كالای همراه مسافر جنبه تجاری نداشته باشد و ارزش اقلام نو (غیرمستعمل) آن بیش از 80 دلار برای هر نفر نباشد .

كانال قرمز 

كسانی از مسیركانال قرمز عبور می‌نمایند كه :
1 - بیش از یكبار در سال بخارج از كشور مسافرت نموده باشند .
2 - كالای همراه آنها جنبه تجارتی داشته و یا از سقف ارزش قانونی بیشتر باشد .
3 - و یا یكی از اقلام مندرج در ردیفهای هشتگانه مندرج در كانال سبز را داشته باشد .

تبصره 1 : استفاده از كانال سبز مانع از آن نخواهد شد كه گمرك اقدام به بازدید كالا ننماید . مامورین گمرك می‌توانند بطور اتفاقی مسافرین كانال سبز را متوقف و اقدام به بازرسی كالای همراه آنها نمایند. در صورتیكه شرایط عبور كانال سبز را نداشته باشد در این صورت اظهار خلاف بوده و كالا قاچاق تلقی می‌شود .

تبصره 2 : در صورتیكه مسافر هیچ نوع كالایی همراه نداشته باشد و یا از میزان 80 دلار معافیت خود كالای كمتری داشته باشد برای اینكه دفعات بعد بتواند از معافیت و یا از باقیمانده معافیت خود استفاده نماید بایستی از كانال قرمز عبور نماید تا توسط ماموران گمرك مراتب در گذرنامه مسافر قید گردد .

تبصره 3 : در صورتیكه در گذرنامه مسافر مطلبی مبنی بر استفاده نكردن از معافیت مسافری قید نشده باشد . در حكم استفاده كامل از معافیت مسافری تلقی می‌گردد .

هرگاه گمرك صلاح بداند در مبادی ورودی و یا خروجی از مسافر می‌خواهد اظهارنامه‌ای را كه به او ارائه می‌شود تنظیم و تسلیم دارد تا گمرك براساس اظهار كتبی صاحب كالا (مسافر) به بازدید محموله و اقدام نماید .
در بازرسی لوازم همراه مسافر اگر لوازم موجود با اظهار مسافر مغایرت داشته باشد آن دسته از كالاهایی كه اظهار نشده و یا خلاف واقع اظهار شده مشمول مقررات قاچاق خواهد شد .
اگر كانال سبز یا قرمز درگمرك ورودی باشد می‌بایستی از كانال قرمز عبور نماید ، چنانچه از معافیت مسافری استفاده نمی‌كند و یا قسمتی از معافیت خود را استفاده می‌نماید در گذرنامه‌اش قید گردد تا بتواند در موقع ترخیص با رفریت خود را از معافیت و یا مانده معافیت خود استفاده نماید .

ارسال كالا (فریت) (Fright) 

باری است كه مسافر حداقل 24 ساعت قبل از پرواز و پس از تشریفات گمرك آن را به شركت حمل و نقل با ارائه بلیط و پاسپورت تحویل و برای آن بارنامه صادرمی‌شود .
كالای فریت شده می‌بایستی یك ماه قبل و یا یك ماه بعد از خود مسافر به ایران برسد مشروط بر اینكه فرستنده و گیرنده كالا خود مسافر بوده و در زمانی كه در خارج از كشور بوده فریت كرده باشد . شرایط مربوط به ایرانیان مقیم خارج كه برای اقامت دائم به كشور وارد می‌شوند و یا كسانی كه بیش از یكسال خارج از كشور بوده‌اند ، در صفحات آتی ذكر خواهد شد .
برای ترخیص كالای فریت شده بارنامه و ترخیصیه كه توسط شركت حمل و نقل صادر می‌شود ، گذرنامه و همچنین حضور صاحب كالا الزامی است .
لوازم خانه و اشیاء شخصی مستعمل ایرانیان با هر نوع گذرنامه (عادی - دانشجویی - خدمت - سیاسی) كه مدت اقامت آنان در خارج یكسال تمام و یا بیشتر بوده و ششماه آخر آن متوالی باشد و همچنین لوازم منزل و اشیاء مستعمل اتباع خارجه كه برای اقامت به ایران وارد می‌شوند از پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی معاف می‌باشد . مشروط براینكه :
  • الف ) لوازم و اشیاء مزبور از كشور محل اقامت مسافر حمل و یكماه قبل تا نه ماه بعد از ورود مسافر به گمرك برسد مگر در موارد قوه قهریه (فورس ماژور) به تشخیص كمیسیون رسیدگی به اختلافات گمركی .
  • ب ) لوازم و اشیاء مزبور با وضع و شئون اجتماعی مسافر متناسب بوده و جنبه تجاری نداشته باشد .
  • ج ) ظرف مدت 5 سال قبل از آن از چنین معافیتی استفاده نكرده باشد .
  • تبصره 1 : این قانون شامل ایرانیان مقیم خارج كه برای اقامت دائم به ایران بازمی‌گردندنیزمی‌شود.
  • تبصره 2 : كارمندان دولت كه برای انجام ماموریت یكساله یا بیشتر به خارج اعزام می‌شوند در صورتیكه قبل از پایان ماموریت و توقف یكساله از خارج احضار شوند مشمول شرط مدت یكسال توقف مذكور در این بند نخواهد بود .
منظور از اشیاء و لوازم شخصی مذكور در این قانون ، اشیائی است كه عرفا فقط مورد استفاده صاحب آن قرارگیرد و منظور از لوازم منزل لوازمی است كه عرفا مورد استفاده صاحب آن اشیاء هنگام اقامت در یك محل باشد .
مسافر لوازم منزل مستعمل مشمول بند 6 ماده 37 قانون امور گمركی را می‌تواند از هر نوع یكدستگاه با معافیت ترخیص نماید ، در صورتیكه دو دستگاه داشته باشد برای یك دستگاه مازاد در صورت داشتن شرایط ترخیص طبق رویه جاری با پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی بمیزان دو برابر و عوارض مربوطه ترخیص نماید . (مثل یخچال و فریزر و تلویزیون و …)
ایرانیان مقیم خارج كه به كشور باز می‌گردند با داشتن شرایط اقامت یكسال و یا بیشتر كه ششماه آخر آن متوالی باشد می‌توانند آلات و ابزاردستی مربوط به كار یا حرفه خود را كه در مدت اقامت در خارج از آن استفاده می‌نموده همراه داشته باشد (این بند شامل حال اتباع خارجه كه برای اقامت یا كار به ایران وارد می‌شوند نیز میشود) .
مسافران خارجی و سیاحان یا ایرانیان مقیم خارج از كشور كه با خودروی شخصی وارد كشور می‌شوند هرگاه برای خودرو مزبور جواز عبور (كارنه دوپاساژیا تریپتیك) از كانونهای‌جهانگردی كشورهای ملحق به قرارداد ورود موقت وسایط نقلیه شخصی در دست داشته باشند و به گمرك ورودی ارائه دهند می‌توانند تا سه ماه با توجه به اعتبار جواز عبور بدون التزام به تسلیم اظهارنامه یا تادیه وجه‌الضمانی به گمرك از وسیله نقلیه خود در كشور استفاده كنند ، و یا در مدت مزبور چندین بار با وسیله خود از راههای مجاز وارد و خارج شوند . اداره گمرك می‌تواند به درخواست متقاضی در صورت داشتن عذر موجه مدت استفاده از وسیله نقلیه در داخل كشور را حداكثر تا پایان مدت اعتبار جواز تمدید كند .

تبصره 1 : استفاده از مزایای این ماده موكول به این است كه جواز عبور دارای سه شرط باشد :
  • 1 - جواز مزبور برای ورود وسیله نقلیه به ایران دارای اعتبار باشد .
  • 2 - مندرجات و اوصاف مذكور در جواز عبور با مشخصات وسیله نقلیه وارده مطابق باشد .
  • 3 - در هیچیك از قسمتهای مختلف جواز مزبور آثار قلم خوردگی یا حك یا اصلاح وجود نداشته باشد مگر این كه كانون صادر كننده جواز ، اصلاحی را كه بعمل آمده ، با مهر و امضای خود گواهی كرده باشد .
تبصره : ایرانیان مقیم خارج از كشور به شرطی می‌توانند از مقررات این ماده استفاده كند كه قبل از ورود به ایران لااقل ششماه متوالی یا بیشتر در خارج اقامت داشته باشند .

مسافران وارده از مناطق آزاد تجاری هم مثل سایر مسافرین ورودی از كشورهای خارج می‌توانند تا مبلغ 160 دلار كالا وارد نمایند .
مسافران مناطق مذكورباارائه بلیط و كارت شناسایی معتبر می‌توانند طبق مقررات كالای همراه خود را ترخیص نمایند و با ارائه كارت مناطق آزاد فقط برای یكباردرسال می‌توان ازمعافیت مسافری استفاده نمود . اضافه بودن از حد سقف ارزش مقرر قانونی ، جنبه تجاری داشتن كالا و یا به دلایل دیگر ، نظیر ممنوعیت ورود و یا تكرار آن به حدی كه از جنبه مسافری خارج و به صورت یك روند تجاری درآمده باشد كه در این مورد كالا باید از كشور خارج گردد . این عمل را مرجوع نمودن كالا می‌نامند و گمرك با تنظیم صورت مجلس مرجوعی و ابلاغ به صاحب كالا در مهلت مقرر (چهارماه در گمركات زمینی و دو ماه در گمركات هوایی) توسط ذینفع باید از كشور خارج گردد .
مسافرینی كه در یكسال بیش از یكبار مسافرت می‌نمایند هرگاه در مسافرتهای بعدی كالای غیرمجاز از همان نوعی كه در سفر یا سفرهای قبلی همراه‌آورده و براساس مفاد این ماده مرجوع كرده باشند ، مجددا وارد و به گمرك اظهار نمایند كالای مزبور دیگر قابل ترخیص و یا اعاده نبوده و باید بلافاصله نسبت به ضبط آن اقدام شود .(تبصره ذیل ماده 55 آ.ا.ق.ا.گ)
هرگاه از سوی صاحب كالا ، كالای مرجوعی و یا كالای وارده در مهلت معینی كه قانون تعیین نموده (گمركات هوایی دو ماه و برای سایر گمركات 4 ماه) جهت اعاده به خارج و یا ترخیص اظهارنشود كالا متروكه می‌شود و پس از مهلت مقرر در اختیار سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیكی قرار می‌گیرد .
كالای متروكه پس از تنظیم اظهارنامه متروكه و ارزیابی و ارزش گذاری و تعیین حقوق گمركی وسود بازرگانی و عوارض و هزینه‌های متعلقه عینا تحویل سازمان جمع‌آوری و فروش اموال تملیكی میگردد و گمرك در آن حق هیچگونه دخل و تصرفی را ندارد .مسئولیت خسارت وارده به كالا و فقدان آن قبل از ورود به عهده شركت حمل و نقل می‌باشد . شركت حمل و نقل می‌بایستی كالا را صحیح و سالم تحویل صاحب كالا و یا انبار نماید و گمرك هیچگونه مسئولیتی در موارد فوق ندارد .(بعنوان مثال درگمرك امانات پستی شركت پست مسئولیت حفظ و نگهداری كالا را دارد.)

فهرست كالاهای مجاز برای مسافرین ورودی 

مسافر می‌تواند كالاهای ذیل بشرح رعایت سقف ارزش و نداشتن جنبه تجاری وارد نماید :
  • 1 - دستگاههای مورد استفاده در خانه ازنوع برقی ، گازی یا نفتی ، اعم از اینكه استفاده از آنها موكول به نصب در خانه و دریك محل مخصوص باشد یا در محل ثابتی در خانه جای داده شود یا قابل حمل باشد .
  • 2 - اجزا و قطعات یدكی و ملزومات و دستگاههای موضوع بند یك
  • 3 - اجزا و قطعات یدكی و ملزومات اتومبیلهای سواری ، موتور سیكلت و دوچرخه .
  • 4 - لوازم سرمیز و آشپزخانه (خانه‌داری)
  • 5 - لوازم شخصی ، اجزا و قطعات یدكی و ملزومات آن
  • 6 - ساك و چمدان
  • 7 - البسه ، كیف ، كفش
  • 8 - پارچه
  • 9 - مواد غذایی از جمله شیرینی ، شكلات ، تنقلات ، آبمیوه ، نوشابه غیرالكلی
  • 10 - لوازم بهداشتی از قبیل : خمیردندان ، مسواك ، عطر ، ادكلن و غیره
  • 11 - لوازم آرایشی و آرایشگری
  • 12 - مواد و لوازم تدخین (از نوع مجاز)
  • 13 - رایانه دستی یا كیفی و ملزومات آنها
  • 14 - لوازم ورزشی
  • 15 - لوازم التحریر(نوشت افزار)
  • 16 - دوچرخه و سه چرخه
  • 17 - گل مصنوعی
  • 18 - تفنگ بادی
  • 19 - فرش ماشینی
  • 20 - ابزار دستی ، برقی و غیر برقی
  • 21 - روزنامه ، مجله ، تقویم ، آلبوم و سایر محصولات صنعت چاپ
  • 22 - اسباب بازی
  • 23 - زیور آلات بدلی
  • 24 - مودم - فاكس مودم
  • 25 - دوربین دستی (هندی كم)
*** كالاهای وارداتی مخصوص مسافران مناطق آزاد تجاری و صنعتی :
  • 1 - مواد اولیه كارخانجات تولیدی
  • 2 - قطعات موردنیاز صنایع
قابل ذكر است كه كالای همراه مسافر نبایستی از انواع دارای منع شرعی و قانونی باشد .

فهرست كالای ممنوع‌الورود توسط مسافرین 

  • 1 - مشروبات الكلی
  • 2 - وسایل قمار
  • 3 - اسلحه سرد و گرم و مواد محترقه و منفجره
  • 4 - مواد مخدر
  • 5 - نشریات ، تصاویر ، فیلم و عكس و هر نوع نوشته كه مخالف نظم عمومی یا شئون ملی یا عفت عمومی و یا مذهب رسمی كشور باشد .
  • 6 - سایر كالاهایی كه منع شرعی و قانونی دارند .

فهرست كالاهایی كه برای ورود نیازبه اخذ مجوز مخابرات دارند 

  • 1 - رادیو ، ضبط و پخش توام با رادیو
  • 2 - بی سیم ، تلفن بی‌سیم ، تلفن همراه
  • 3 - اسباب بازی كنترل دار
  • 4 - فراخوان
  • 5 - دزدگیر
  • 6 - تاكی واكی
  • 7 - قطعات الكترونیكی از قبیل برد و غیره

بخش چهارم : حقوقی و قضائی 

تعریف قاچاق 

در اصطلاح گمرك و سایردستگاههای وصولی دولت ، منظور از قاچاق ، گریزاندن كالا از مالیات و عوارض به دولت است و یا فراردادن كالا از شمول مقررات دولتی و نقل و انتقال و خرید و فروش آن به طور غیرمجاز و ممنوع است .
در ماده 29 قانون امور گمركی چنین آمده است :
موارد مشروحه زیر قاچاق گمركی محسوب می‌شود :
  • 1 - وارد كردن كالا به كشور یا خارج كردن كالا از كشور به ترتیب غیرمجاز مگر آنكه كالای مزبور در موقع ورود یا صدور ممنوع یا غیرمجاز یا مجاز مشروط نبوده و از حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض بخشوده باشد .
  • 2 - خارج نكردن وسائط نقلیه و یا كالایی كه به عنوان ورود موقت یا ترانزیت خارجی وارد كشور شده به استناد اسناد خلاف واقع مبنی بر خروج وسائط نقلیه و كالا .
  • 3 - بیرون بردن كالای تجاری از گمرك بدون تسلیم اظهارنامه و پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض خواه عمل در حین خروج از گمرك یا بعد از خروج كشف شود .
    هرگاه خارج كننده غیر از صاحب مال یا نماینده قانونی او باشد گمرك عین كالا و در صورت نبودن كالا بهای آنرا كه از مرتكب گرفته می‌شود ، پس از دریافت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض مقرره به صاحب كالا مسترد می دارد و مرتكب طبق مقررات كیفری تعقیب خواهد شد .
  • 4 - تعویض كالای ترانزیت خارجی یا برداشتن از آن .
  • 5 - اظهاركردن كالای ممنوع‌الورود یا غیرمجاز تحت عنوان كالای مجاز یا مجاز مشروط با نام دیگر .
  • 6 - وجود كالای اظهارنشده ضمن كالای اظهارشده به استثناء مواردیكه كالای مزبور از نوع مجاز بوده و مآخذ حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض آن بیشتراز مآخذ حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض كالای اظهار شده نباشد. كالای اظهار نشده ضمن كالای ترانزیتی اعم از اینكه كالای مزبور مجاز یا مشروط و یا ممنوع باشد مشمول این بند خواهد بود .
  • 7 - خارج نكردن یا وارد نكردن كالایی كه ورود یا صدور قطعی آن ممنوع یا مشروط باشد ظرف مهلت مقرر ازكشور یا به كشوركه به عنوان ترانزیت خارجی یا ورود موقت یا كابوتاژ(Cabotage) یا خروج موقت یا مرجوعی اظهار شده باشد جز در مواردیكه ثابت شود در عدم خروج یا ورود كالا سوءنیتی نبوده است .
  • 8 - واگذاری كالای معاف مندرج در ماده 37 به هر عنوان برخلاف مقررات این قانون و یا بدون پرداخت حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض مربوط .
  • 9 - اظهاركردن كالای مجاز تحت عنوان كالای مجاز دیگری كه حقوق گمركی و سود بازرگانی و عوارض آن كمتر است با نام دیگر و با استفاده از اسناد خلاف واقع .
  • 10 - بیرون بردن كالا از گمرك با استفاده از شمول معافیت با تسلیم اظهارنامه خلاف یا اسناد خلاف واقع .
  • 11 - اظهار خلاف راجع به كمیت و كیفیت كالای صادراتی به نحوی كه منجر به خروج غیرقانونی ارز از كشور گردد .

قاچاق كالای ممنوع الورود و ممنوع الصدور 

ماده 40 قانون امور گمركی در مورد كالای ممنوع الورود چنین مقرر می دارد:
كالای مشروحه زیر ممنوع‌الورود می‌باشد :
  • 1 - كالایی كه به موجب جدول تعرفه گمركی یا قوانین خاص ممنوع‌الورود شناخته شده یا بشود .
  • 2 - كالایی كه به موجب تصویب‌ نامه‌های متكی به قانونی غیرمجاز شناخته شده یا بشود در مدت اعتبار آن تصویب‌نامه‌ها .
  • 3 - اسلحه جنگی و شكاری از هر قبیل : باروت ،‌ چاشنی ، فشنگ ، گلوله و سایر مهمات جنگی ، دینامیت و مواد محترقه و منفجره مگر با موافقت وزارت جنگ در هرمورد .
  • 4 - مواد مخدر از هر قبیل مگر با موافقت وزارت بهداری در هرمورد .
  • 5 - دستگاه مخصوص عكاسی و فیلمبرداری هوایی مگر با موافقت وزارت جنگ در هر مورد .
  • 6 - دستگاههای فرستنده از هر نوع و قطعات متعلق به آنها مگر با موافقت وزارت پست و تلگراف و تلفن در هر مورد .
  • 7 - صفحه گرامافون و نوار پر شده ، فیلم و كتاب كه به تشخیص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مخالف نظم عمومی یا شئون ملی یا عفت عمومی و یا مذهب رسمی كشور باشد .
  • 8 - مجله ، روزنامه ،‌صور ، علامات ، و هر نوع نوشته كه به تشخیص وزارت اطلاعات مخالف نظم عمومی یا شئون ملی یا عفت عمومی یا مذهب رسمی كشور باشد .
  • 9 - كالایی كه روی خود آنها یا روی لفاف آنها و یا در بارنامه و اسناد مربوط عبارت یا علامتی مخالف نظم عمومی یا شئون ملی و یا عفت عمومی یا مذهب رسمی كشور وجود داشته باشد .
  • 10 - اسكناسهای خارجی كه در كشور مبدا از جریان قانونی خارج شده است همچنین اسكناس و تمبر و نوار چسب (باندرل) تقلبی و ساختگی .
  • 11 - بلیط بخت آزمایی
  • 12 - كالایی كه روی خود آنها و یا روی لفاف آنها نشانی یا نام بنگاه یا علامت یا مشخصات دیگری باشد كه موجبات اغفال خریدار و مصرف كننده را نسبت به سازنده یا محل ساخت یا خواص یا مشخصات اصلی اجناس نامبرده فراهم كند .

اسناد خلاف واقع 

اسناد خلاف واقع ، اسناد و سیاهه‌ای است كه در آن خصوصیات كالائی ذكر شده باشد كه با نوع جنس و خصوصیات كالای اظهار شده تطبیق ننماید .
اظهار خلاف راجع به كمیت و كیفیت كالای صادراتی به نحوی كه منجر به خروج غیرقانونی ارز از كشور گردد قاچاق تلقی می‌شود .

مراحل رسیدگی به پرونده‌های قاچاق در گمرك ایران 

پس از كشف كالا توسط گمرك یا سازمانهای مسئول مبارزه با قاچاق كالا و ارز كه غالبا این سازمانها در خارج از محدوده گمرك فعالیت دارند و موظف به تشكیل صورتجلسه بدوی كشف كالا و تحویل متهم و پرونده مربوطه به گمركات هستند ، به منظور تسریع در رسیدگی و تعیین تكلیف پرونده‌های مربوط به كشفیات قاچاق كالا ، گمركات به عنوان سازمان شاكی از صاحب یا صاحبان پرونده مربوط به ظن قاچاق درخواست ارائه اسناد مثبته گمركی موضوع ماده 280 آئیننامه امور گمركی از جمله پروانه ورود گمركی ، پته مسافری ، قبض سپرده ، قبض خرید كالا از گمرك ، پته عبور داخلی ، پروانه ترانزیت خارجی ، پروانه كابوتاژ ، پروانه كالای مرجوعی ، پروانه ورود موقت یا صدور موقت كه از هر حیث با مشخصات كالا تطبیق نماید و فاصله بین تاریخ صدور سند و تاریخ كشف كالا با توجه به نوع كالا و نحوه مصرف آن متناسب باشد را می‌نماید كه در صورت عدم ارائه این اسناد و احراز قطعی قاچاق با در نظر گرفتن بهای كالا حداكثر ظرف پنج روز نسبت به تكمیل پرونده براساس جرایم و مجازاتهای مقرر در قوانین كه ذیلا خواهد آمد اقدامات شایسته انجام می‌گردد .

   1 - در مواردی كه بهای كالای موضوع قاچاق معادل 10 میلیون ریال یا كمتر باشد ، فقط به ضبط كالا به نفع دولت اكتفا می‌شود .

   2 - در مواردیكه بهای مال یا كالای قاچاق از 10 میلیون ریال تجاوز كند چنانچه متهم در مرحله اداری حاضر به پرداخت جریمه تعیین شده باشد (با احتساب دو برابر بهای آن بعنوان جزای نقدی) نسبت به وصول جریمه و ضبط كالا اقدام خواهد شد و از هرگونه تعقیب كیفری متهم از حیث عمل قاچاق و كشفیات علیه وی صرفنظر خواهد شد .

در هر دو صورت مذكور ، قانون به متخلفان اجازه داده چنانچه اعتراضی داشته باشند حداكثر ظرف مدت دو ماه به مراجع قضائی شكایت نمایند كه در صورت برائت ، اصل كالا با قیمت آن به نرخ روز صدور حكم ، در صورت پرداخت جریمه ، جزای پرداختی نیز مسترد میشود و اگر متهم حاضر به پرداخت جریمه در مرحله دوم نباشد پرونده متهم جهت تعقیب كیفری و وصول جریمه ظرف مدت تعیین شده از تاریخ كشف توسط گمرك به مرجع قضائی ارسال می‌شود كه در صورت اثبات جرم علاوه بر حبس و ضبط كالا ، جریمه متعلقه به هر حال از دو برابر بهای كالای قاچاق كمتر نخواهد بود دریافت می‌شود .
البته قابل ذكر است كه اقدامات گمرك یا عوامل اجرائی درخصوص ضبط كالای قاچاق ، قطعی بوده و اعتراض صاحب كالا مانع از اجرای عملیات یاد شده و از جمله ضبط ، دریافت جریمه ، فروش كالا ، واریز وجوه و سایر اقدامات نخواهد بود .
لازم به ذكر است نحوه محاسبه بهای مال و جریمه كالای قاچاق عبارتست از بهای مال در مورد كالای ورودی به ارزش سیف بر مبنای نرخ تعیین شده بانك مركزی (درحال حاضر نرخ واریزنامه‌ای ارزبه اضافه حقوق گمركی وسودبازرگانی و عوارض برمبنای دلاری 1755 ریال).

رسیدگی به پرونده‌هایی كه به محاكم بدوی ارجاع میشود 

درمواردیكه پرونده از سوی سازمان شاكی به مراجع قضائی یا سایر محاكم ارجاع می‌شود ، مراجع قضائی مكلف هستند حداكثر ظرف مدت یك ماه نسبت به صدور حكم اقدام و مراتب را به سازمان شاكی اعلام نمایند . درصورتیكه واحدهای قضائی ظرف مهلت مقرر در قانون به پرونده‌های ارجاعی رسیدگی ننمایند، در صورت درخواست سازمان شاكی ، سازمان تعزیرات مكلف به رسیدگی است و نتیجه رسیدگی و نتیجه حكم را می‌بایست به سازمان شاكی واحد قضائی ذیربط اعلام نماید .
قابل ذكراست كه كلیه آرای صادر شده توسط شعب تعزیرات حكومتی قطعی است.
در مورد احكام صادره از دادگاه می‌بایست قائل به تفكیك بود یعنی چنانچه مراجع قضائی در احكام صادره خود فقط به برائت متهم نظر داشته باشند در اینگونه موارد چون صرفا وصف مجرمانه قاچاق زایل می‌شود اعمال ماده هفت آئیننامه اجرائی قانون نحوه اعمال تعزیرات حكومتی كه بیانگر اجرای قانون صادرات و واردات (اعم از ارائه مجوزهای مورد نظر و پرداخت حقوق و سود بازرگانی و عوارض و …) می‌باشد الزامی است . درصورت عدم امكان اجرای مقررات مربوطه به وسیله صاحب كالا ، ذینفع می‌تواند كالای خود را مرجوع كند كه در غیر اینصورت مشمول مقررات كالای متروكه خواهد شد .
اما زمانی كه مراجع قضائی با صدور حكم برائت ، نظر بر استرداد كالا داشته و تصریح مینمایند كه كالا بدون اعمال ماده یاد شده مستردد گردد ، در این مواقع در اجرای حكم صادره نسبت به استرداد كالا اقدام خواهد شد و عین كالا در صورت موجود بودن به صاحب آن اعاده می‌گردد . درصورتیكه كالا به فروش رفته باشد نرخ روز صدور حكم ملاك عمل قرار گرفته و قیمت آن به صاحب مال پرداخت میگردد . همچنین در مواردیكه كالا به فروش رفته باشد و مرجع قضائی تاكید بر اعمال ماده هفت یاد شده و یا صرفا برائت را دارد استرداد حاصل فروش پس از كسر حقوق و عوارض وسود بازرگانی و هزینه‌های آن به عمل خواهد آمد .

وضعیت كالاهای ضبط شده 

هنگامی كه كالایی طبق ضوابطی كه بیان گردید ، به ضبط قطعی دولت درمی‌آید .
سازمان ((جمع‌آوری و فروش اموال تملیكی)) كه وابسته به وزارت امور اقتصادی و دارایی است و به صورت شركت دولتی اداره می‌شود ، مكلف است به منظور جمع‌آوری ، نگهداری ، اداره و فروش كالاهای ضبطی قطعیت یافته و كالاهای قاچاق بلاصاحب و صاحب متواری ، كالاهای متروكه دولتی و غیردولتی و همچنین اموال منقول و غیرمنقول و حقوق مالی كه براثر احكام و قرارهای قطعی مراجع ذیصلاح قضائی و یا تصمیمات مراجع صلاحیتدار اداری و صنفی و به انحاء مختلف از قبیل ضبط، مصادره ، استرداد ، تملیك ، جریمه و تعزیرمالی، صلح ، هبه ونیز سایر اموالی كه در اجرای اصل 49 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران وسایر قوانین به تملیك و یا تصرف دولت در‌می‌آید اداره و نسبت به فروش آن حداكثر ظرف مدت یكسال از تاریخ تحویل اقدام نماید .
منظور از كالاهای متروكه عبارت است از كالاهائی كه از تاریخ اظهارنامه اجمالی آن به منظور(ورود قطعی ، ورود موقت ، اعاده به خارج كشور یا مناطق تجاری (مرجوعی) ترانزیت خارجی ، ترانزیت داخلی) چهارماه گذشته باشد و در ظرف مدت مزبور برای انجام تشریفات قطعی گمركی و وظایفی كه به عهده اظهاركننده است اقدامی بعمل نیاید (البته حداكثر توقف كالا در اماكن هوائی (فرودگاهها) دو ماه از زمان صدور قبض انبار میباشد) شایان ذكر است چنانچه به دلیل موجهی به تحویل گرفتن اقدام نشود و صاحب مال حداكثر تا چهارماه دیگر به شرط پرداخت حق انبارداری اقدام نماید این مدت تمدید می‌شود .

مجازات اشخاصی كه مبادرت به شكستن پلمپ و لاك و مهرمی‌نمایند 

هرگاه محلی یا چیزی برحسب امر مقامات صالح رسمی مهر یا پلمپ شده باشد و كسی عالمـاًَََ و عامداً آنها را بكشند یا محو نماید یا عملی مرتكب شود كه در حكم یا شكستن پلمپ تلقی شود مرتكب به حبس ازسه ماه تا دو سال محكوم خواهد شد. در صورتیكه مستحفظ آن مرتكب شده باشد به حبس از یا تا دو سال محكوم می‌شود . و اگر ارتكاب بواسطه اهمال مستحفظ واقع گردد مجازات مستحفظ یك تا ششماه حبس یا حداكثر هفتاد و چهار ضربه شلاق خواهد بود .

چگونگی برخورد با محموله‌های تجاری مظنون با قاچاق 

هرگاه نسبت به محموله تجاری ظن قاچاق برده شود مامورین مربوطه میتوانند آنرا بازرسی كنند و یا اینكه آنرا مهر یا پلمپ نمایند تا در نزدیكترین اداره ذیربط با حضور مامورین یاد شده از آن معاینه شود درصورتیكه محموله مهر یا پلمپ شود باید این موضوع در صورتمجلس قید گردد .
در موارد ظن قاچاق به محمولات ترانزیتی بازرسی و فك پلمپ محموله در نزدیكترین اداره گمرك با حضور نماینده اداره مزبور در محل صورت خواهد گرفت .

ارز و طلای قاچاق مكشوفه 

كلیه ارزها و جواهراتی كه در داخل كشور یا مرزها توسط گمرك ، نیروی انتظامی و … ازمسافرین یا قاچاقچیان ضبط یا كشف می‌گردد فقط در انحصار بانك مركزی جمهوری اسلامی ایران بوده و فقط باید به بانك مركزی تحویل گردد و تا تعیین تكلیف قانونی توسط مراجع قضائی در خزانه نگهداری نموده و حسب مورد به مالك قانونی تحویل یا بحساب درآمد دولتی منظور خواهد شد .

آثار مترتب بر خروج اموال تاریخی و فرهنگی از كشور 

هرگونه اقدام به خارج كردن اموال تاریخی و فرهنگی از كشور هر چند به خارج كردن آن نینجامد قاچاق محسوب و مرتكب علاوه براسترداد اموال به حبس از یك تا سه سال و پرداخت جریمه معادل دو برابر قیمت اموال موضوع قاچاق محكوم میگردد .
هركس در مورد مالی كه موضوع درآمد دولت بوده مرتكب قاچاق شود علاوه بر رد مال (ضبط كالا) درصورت نبودن عین مال ردبهای آن حسب مورد با شرایط و دفعات و مراتب جرم به پرداخت جریمه نقدی تا حداكثر پنج برابر معادل قیمت ریالی مال مورد قاچاق و شلاق تا 74 ضربه و حبس تعزیری تا دو سال محكوم خواهند شد .
همچنین ماموران وصول درآمد دولت می‌توانند از مرجع تحقیق یا دادگاه حسب مورد تقاضای تامین از اموال متهم معادل جزای نقدی و بهای مال از بین رفته را بنماید .

مجازات شروع به شركت در جرم 

شروع به جرم قاچاق علاوه بر ضبط مال و جزای نقدی متعلقه موجب محكومیت تا یكسال خواهد بود.
چنانچه چند نفر مشتركا مرتكب جرم قاچاق شوند عین حال ضبط و هریك از شركاء به كیفر حبس تا دو سال محكوم و دادگاه سهم هریك را از كل برای نقدی مقرر تعیین و آنان را متضامنا به پرداخت آن محكوم می‌نماید و چنانچه مال قاچاق از بین رفته باشد بهای آن از كلیه شركاء وصول خواهد شد .
چنانچه قرائنی از قبیل جاسازی (تعبیه) یا مقدار كالای قاچاق ، حاكی از اطلاع حامل از كالای قاچاق باشد ، وسیله نقلیه توقیف و با حكم مراجع قضائی حامل به پرداخت جریمه تا معادل دو برابر بهای كالا خواهد شد . چنانچه ظرف مدت دو ماه از تاریخ صدور حكم جریمه پرداخت نشود از محل فروش وسیله نقلیه برداشت خواهد شد .
صفحه اصلی تماس با ما نقشه سایت